Malalasing tayo sa alak

Malalasing Tayo sa Alak

ni Roberto T. Añonuevo

Malalasing tayo sa alak
.  .  . .  .  .  . . .  .  .  .  . . . . . . . . . . na bumabalong sa liwanag,
ang alak ng luwalhati
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  sa lupain na walang tama
o mali,
. . . . . . . . . .. . . .  .  . . . .. . . .ang bakood kundi bangin
. . . . . . . . na hahanapin nang labis
nang di-alintana ang panganib,
sapagkat doon,
hindi tayo kailanman nagkakamali.

Kung iyan ang wika ni Rumi,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ang mga salita ay magmamartsa,
at habang lumalaon,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ay darami nang darami,
magsasanga ng landas,
mapapasakamay marahil ni Sadhguru o Marcos,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .sakâ magiging hukbo-hukbo,
at nanaisin nating pumikit
. . . . . . . . . . . . . . . . upang ang dilim ay danasing kamalayan.

Ang alak natin ay walang katumbas,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .. . . .  . at maraming nauna sa atin
ang iibiging maging malagihay,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . at lumutang sa katalinghagaan.

Tinikman natin ang alak na ito,
. . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . kahit walang tatak demonyo
o San Miguel.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Ang alak ay kusang naghahandog ng sarili
at hindi nagmamarka para sa dukha
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . o maykaya, o para sa matalino
o mangmang, o para sa maganda o pangit,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . dahil ito ay hindi paligsahan o timpalak
at sapat
 . . . . . . . . . . . . para sa lahat
 . . . . . . . . .  .. . . . . . . . . . . . . . . .  . .na ang estetika
. . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . .  .  .ay pinagsasaluhan nang ubod lakas.

Pambihirang likido,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . gumugusali ito ng memorya,
lumiliglig at umaapaw  na kamalig ng karanasan,
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .nakatatakas sa panganib o gusot
ngunit karunungan ito na higit
 . . . . . . . . . . . .  ..  . .. . .  . . . . . . .  . . . . . . sa maitatakda ng mga silid-aklatan.

Mapagkumbaba ito, at marunong pigilin ang dila,
. . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .  . . . . . . . . . . . . . . . . at kapag hinagkan natin
ay hindi pumipiyok
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .hindi umiiyak.
Umiinom tayo sa mga labì
na sariwa, handa sa barikan nina Baudelaire at Bigornia,
at ang impiyerno
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ay piging para sa sinumang mangahas.

Ang ibang nalasing ay nakatulog sa lansangan,
 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . .  . . sapagkat likás lamang iyan
kung naghahanap
 . . . . . . .  . .. . . . . . .  . . . .  .ng espiritu;
ang mahalaga’y pumipitlag
 . . . . . . . . . . . . . . . . .  . ang maláy na sadya ang pagkalango:
sagad sa budhi,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . sagad sa bait,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .sagad hanggang bayag.
Parang karabana ito ng dyip
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . sa makikitid na kalye,
bumubusina sa welga o rali,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . o kung hindi’y nikeladong lambanog
sa hapag ng alamís,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . .matamis na tubâ
na bagong hango at kinalugmukan ng paniki
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . mula sa tinig ng magdamag.

Sabi nila’y ang alak natin ay lason,

bawal para sa pangulo lalo’t walang buwis,
. . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . .  . . . .  . at ang nakapagtataka’y sumisigla
ang ating puso
. . . . . . . . . . . . . .  . . . . sa simetriya ng tinig
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . .  ..at kulay ng mga salitang humihiwa sa isip
ngunit nagpapahilom
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . ng mapapait na antak ng kalooban.

Napakarami nating pulutan,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . .  . . gaya halimbawa ng paggaya
sa anino
. . . . . . . . . . . .ng rumurumbang hitano at akademiko,
. . . . . . . . . . . . . . . o pagkawala ng mga tulang
. . . . . . . . . . . . .  . . . .  . . . . . . . . . . . .ipinuslit, gaya ng shabu, mula sa selda.
Gumigitara tayo sa mga umuusling tadyang,
. . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . .  . . . tumatadyak sa kalungkutan,
at magkakaakbay tayong maglalakad
sa matulaing lungsod
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . na lampas sa libog at poot,
marunong magsinungaling
. . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . . . . . . . gaya ng espiya o hukom,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .ngunit hinding hindi nagtataksil sa tore ng mithi.

Umiibig tayo
. . . . . . . . . . . . . . . . kahit sinusuway ang katwiran
sapagkat lumalampas sa pagtistis
. . . . .  . . . . . . .  . . . .  . . .  .  . . . . . . . . . . . . . .  . ang hiwaga,
lumilihis sa balarila
. . . . . . . . . . . . . . . . . .  . . . . . .  . . ng burukrasya,
at umiiwas sa bantayog na pinapapanghi
. . . . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . .  . . . . . . . . . . .  .ng mga tuta, panatiko, at miron.

Hindi maunawaan, tulad nitong mga salita,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . naririnig at pambihira kung tumamà,
nalalasing nga tayo kahit walang pantoma.

Wala itong wakas, walang wakas ang pagkalasing
sapagkat matang-tubig ang ating piniling inumin.

Advertisements

“Isang Pagkakamali Lámang,” ni Eugenio Montale

Salin ng “È solo un vizio,” ni Eugenio Montale ng Italy.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Isang Pagkakamali Lámang

Bumabangon ang payaso gaya ng mga makata
Mayayabang na burukrata
Metikulosong tagapagbalita
Ikaw na siyang tagapaghatid ng sagisag:
Ang tagapagdalá ng mga hukbong humina.
Ang pagkamakata ay hindi  na maipagmamalaki.
Ito ay isang pagkakamali lámang ng kalikasan.
Ang pamatok na dapat pasanin
Nang may pagkasindak.

Mga Talinghaga ni Abu al-Ala al-Maarri

Salin ng tula ni Abu al-Ala al-Maarri ng Syria, at hango sa bersiyong Ingles na The Diwan of Abu’l-Ala by Abu al-Ala al-Maarri  (1909) ni Henry Baerlein.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Mga Talinghaga ni Abu al-Ala al-Maarri

I.
Talikdan ang pagsamba sa masjid at tumalikod
sa walang saysay na dasal, mula sa paghahandog
Ng tupa, dahil ang tadhana’y mangkok ng pagtulog
O mangkok ng pagdurusa—na dapat mong malagok.

II.
Ang mga matang eskarlata ng umaga’y habol
Ng gabi’t umuungol sa makitid na kalyehon;
Ngunit sa pagsalpok sa ating mundo’y nilalamon
Tayo ng dalawa’t lumakas sa hidwang naroon.

III.
Walang saysay ang mangarap ng malaking kalakal,
Walang saysay maglayag sa hindi pa nalalakbay,
Walang saysay maghanap ng pantalan ng hulagway
Kung ang lahat ay nakatakda noong una pa man.

IV.
Masdan, mga katoto, ang nakalaan sa akin
Ang dingal ng pagtingala ta sa himpapawirin:
Nagparangal kayo kay Saturno, habang ako’y pilîng
Pinapaslang Niya na higit ang gahum at ningning.

V.
Kailangang maglakbay nang pasan ang dala-dala
Sa madilim, pasikot-sikot na landas tuwina;
Magsama ng mga táong tanglaw sa ulo’t paa
Kung ibig makalagos sa panganib ng kalsada.

VI.
Mababatid mong lahat ng baluti’y hindi sapat—
Malalantad ka sa hagupit ng guhit ng palad;
Na susukulin ka’t bibigtihin ng libong málas
Hanggang ikaw ay maibalot sa mortahang ganap.

VII.
Makipag-usap sa simoy na hatid ang sang-ikid
Na kariktan at sákit anuman ang iyong panig:
Ang ginintuang tagumpay ng gabutil na mais
At ang sagradong bulóng ng rosas na matitinik.

VIII.
Kung sakali’t sa mahiwagang hardin ay sumilay
Ang mabunying rosas na walang kupas kailanman
Dapat bang kumuha ng mapanyurak na panghukay
At lumikha ng libingan sa ilalim ng ringal?

IX.
Ako bang alabok lámang sa parang na malawak
Ay mag-iisip lumaban sa buhawing malakas?
O ako na nilaspatangan sa buong magdamag
Ay sa kandungan ng buong gabi muling lalapag?

“Hinggil sa Pagpapatiwakal,” ni Antonin Artaud

Salin ng “Sur le suicide” (1925) ni Antonin Artaud ng France.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Hinggil sa Pagpapatiwakal

Bago magpatiwakal, hinihiling kong bigyan ako ng ilang katiyakan ng pag-iral; ibig kong matiyak ang ukol sa kamatayan. Ang búhay, para sa akin, ay waring pagsang-ayon sa ipinapalagay na legibilidad ng mga bagay at sa mga kaugnayan nito sa isipan. Hindi ko na nadarama ang gaya ng di-matinag na sangandaan ng mga bagay na pinaghihilom ng kamatayan, pinagagaling sa pamamagitan ng pagputol sa kaugnayan sa kalikasan; ngunit paano kung hindi na ako ang anumang bagay bagkus isang paglihis na tinatangay ng mga kirot imbes ng mga bagay?

Kapag nagpatiwakal ako’y hindi para wasakin ang sarili bagkus upang muling buoin ang sarili. Ang pagpapatiwakal para sa akin ay ay isang paraan ng marahas na pagsakop muli sa sarili, ng brutal na pagsaklaw sa aking katauhan, ng pag-asam sa di-inaasahang pagdulog ng Maykapal. Sa pagpapatiwakal, muli kong ipinakikilala ang aking plano sa kalikasan, at bibigyan sa unang pagkakataon ng hugis ang mga bagay na pawang inibig. Pinalalaya ko ang sarili mula sa akondisyonadong pitlag ng mga lamanloob na pawang hindi makasabay sa aking kalooban, at ang aking búhay ay hindi na absurdong aksidente na ako’y nag-iisip ukol sa mga bagay na sinabi sa aking isipin ko. Ngunit ngayon ay pinipili ko ang aking diwain at ang mga direksiyon ng aking mga fakultad, ang aking mga tendensiya, ang aking realidad. Inilulugar ko ang sarili sa pagitan ng maganda at nakakubli, ng mabuti at masama. Itinuturing ko ang sarili na waring lumulutang, walang mga likás na pagkiling, bagkus newtral, sa estado ng pagkakapantay-pantay ng mabubuti at masasamang kahilingan.

Dahil ang búhay mismo ay hindi solusyon, ang búhay ay walang uri ng pag-iral na pinili, sinang-ayunan, at inibig nang kusa. Ito ay serye lámang ng mga kagutuman at mabalasik na puwersa, ng mumunting kontradiksiyon na nagtatagumpay o nabibigo alinsunod sa mga pangyayaring nakasusuklam na sugal. Gaya ng pagkahenyo, gaya ng pagkabaliw, ang kasamaan ay hindi patas na ibinabahagi sa bawat tao. At tulad sa masama ay gayundin ang mabuti: kapuwa bunga ito ng mga pangyayari at ng humigit-kumulang na aktibong bisa ng lebadura.

Kasuklam-suklam na likhain ka at mamuhay at damhin ang sarili sa pinakamadidilim na sulok ng isipan mo, hanggang sukdulan ng mga di-inaasahang pagsibol ng iyong di-matitinag na predeterminadong pag-iral. Sa kabila ng lahat, tayo’y mga punongkahoy, at marahil ay nakasulat sa kung saang kurbada o sa ibang pamilya ng punongkahoy na kikitlin ko ang sarili sa isang tiyak na araw.

Ang mismong diwain ng kalayaang magpatiwakal ay babagsak gaya ng tinigpas na punongkahoy. Hindi ako lumilikha ng oras at pook o sirkumstansiya ng aking pagpapatiwakal. Hindi ko iniimbento kahit ang isahinagap iyon; madarama ko kayâ ito kapag binunot nito ang aking pinag-ugatan?

Maaaring malusaw ang mismong sandali ng aking pag-iral; ngunit paano kung manatili itong buo? Paano tutugon ang nasira kong mga lamanloob? Sa anong imposibleng lamanloob ko irerehistro ang hiwa ng pagpapatiwakal na ito?

Nararamdaman kong ang sasapit na kamatayan sa akin ay rumaragasang agos, gaya ng kisapmatang kidlat na ang kakayahan ay lampas sa kayang isaharaya. Nararamdaman ko ang kamatayan na hitik sa mga kaluguran, na may paikid na laberinto. Nasaan ang diwa ng aking pag-iral doon?

Ngunit biglang tingnan ang Maykapal gaya ng kamao, gaya ng karit na humihiwa sa sinag. Kusa kong nilagot ang aking sarili mula sa búhay, at ibig ko namang baligtarin ang aking kapalaran gaya ng damit.

Ang Maykapal na ito ay inihanda ako sa punto ng absurdidad. Pinanatili niya akong buháy na hungkag sa mga pagtutol at silakbo ng pagtatakwil sa sarili; winasak niya ang lahat sa akin, hanggang sa pinakapinong alabok ng maláy, nakadaramang búhay.

Binansot niya ako tulad ng naglalakad na robot, ngunit ang robot na ito ay nakadarama ng luwalhati ng kaniyang di-maláy na sarili.

Ano’t minithi kong lumikha ng pruweba ng aking búhay. Ibig kong balikan ang umaalunignig na realidad ng mga bagay, ibig kong durugin ang pre-destinasyon.

At ano ang masasabi ng Maykapal ukol diyan?

Manhid ako sa búhay, at bawat diwaing moral ay tulad ng tuyot na batis sa aking mga ugat. Para sa akin, ang búhay ay hindi bagay o hugis; ito ay naging serye ng mga pangangatwiran. Ngunit ang mga pangangatwirang ito, gaya ng umaandar na motor, ay ni hindi makasibad sa rabaw, subalit nasa loob ko tulad ng posibleng “mga diyagrama” na sinisikap ng aking bait na itornilyo.

Ngunit kahit sa pagsapit sa ganitong estado ng pagpapatiwakal ay kailangan kong hintayin ang pagbabalik ng aking maláy na sarili; kailangan kong magkaroon ng kalayaan sa lahat ng artikulasyon ng aking pag-iral. Inilugar ako ng Diyos sa kawalang-pag-asa, gaya sa konstelasyon ng mga hanggahang wakas, na ang ningning ay nagtatapos sa akin.

Hindi ako mabubuhay o mamamatay, ni wala akong kakayahang hilinging mamatay o mabuhay. At ang buong sangkatauhan ay kahawig ko.

Ang Pabula ng Asno, Báka, at Magsasaka

salin ng Tales from A Thousand and One Nights.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ang Pabula ng Asno, Báka, at Magsasaka

‘MAY ISANG MAYAMANG magsasaka na nagmamay-ari ng maraming kawan ng báka. Batid niya ang mga wika ng hayop at ibon. Sa isang kuwadra ay pinagsama niya ang báka at ang asno. Sa bawat pagwawakas ng araw, dumarating ang báka sa puwesto na kinatatalian ng asno at natuklasang winawalisan yaon nang maigi bukod sa tinutubigan; ang sabsaban ay hitik sa uhay at piling sebada; at ang asno ay nakahiga nang kampante (dahil bihira siyang sakyan ng kaniyang amo).

‘Nagkataon na isang araw ay narinig ng magsasaka ang winika ng báka sa asno: ‘Napakasuwerte mo. Nalaspag ako sa pagtatrabaho, samantalang narito ka’t nagpapahinga nang panatag. Kumakain ka ng pinong sebada at sapat ang pangangailangan. Bibihira ka pang sakyan ng iyong amo. Sa aking panig, habambuhay na pagkabato ang makatabi ang araro at gilingan.”

‘Sumagot ang asno: Kapag nagtungo ka sa bukid at at isinunot sa iyo ang památok, magkunwang maysakit at dumapâ. Huwag bumangon kahit paluin; o kapag nakatayo’y biglang humigâ. Kapag hinila ka pabalik at pinakain ng damo, huwag kumain. Mag-ayuno sa isa o dalawang araw; at makasusumpong ka ng pahinga mula sa trabaho.”

‘Tandaang naroon ang magsasaka at narinig ang pinag-uusapan ng dalawa.

‘At nang dumating ang tagapag-araro nang may dayami para sa báka, hindi nito kinain ang hatid. Nang magbalik ang magsasaka kinabukasan para hatakin ang hayop patungo sa bukid ay nagkunwang matamlay ito. Winika ng magsasaka sa tagapag-araro: “Kunin ang asno at gamitin siya sa pagsasáka sa buong araw!”

‘Nagbalik ang lalaki, kinuha ang asno kapalit ng báka, at pinagsaka nang buong araw.

‘Nang matapos ang maghápong trabaho at magbalik ang asno sa kuwadra, nagpasalamat ang báka sa mabuting payo ng asno. Ngunit hindi sumagot ang asno at mapait na pinagsisihan ang kadaldalan.

‘Kinabukasan ay dumating muli ang tagapag-araro at kinuha ang asno sakâ pinagsáka ito hanggang takipsilim; at nang magbalik ang asno na nakasingkaw ang leeg, at nasa kaawa-awang pagkapagod, muling nagpahayag ng pasasalamat sa kaniya ang báka, at pinuri ang katalinuhan nito.

‘“Kung kinimkim ko na lámang ang aking karunungan!” naisip ng asno. Pagdaka’y bumaling siya sa báka at nagwika: “Narinig ko ang aking panginoon na nagwika sa kaniyang alipin: ‘Kung ang báka ay hindi lumusog agad, tangayin siya pa-katayan, at ipagbili siya.’ Ang aking bagabag para sa iyong kaligtasan ang nagtulak sa akin, kaibigan, na mabatid mo ito bago maging huli ang lahat. Sumaiyo nawa ang kapayapaan!”

‘Nang marinig niya ang winika ng asno, nagpasalamat ang báka sa kaniya at nagwika: “Búkas ay buong loob akong magtatrabaho nang kusa.” Inubos niya ang kaniyang pagkain, at dinilaan hanggang luminis ang ngabngaban.

‘Kinabukasan ng umaga, ang magsasaka, na kasama ang kaniyang asawa , ay dinalaw ang baka sa kaniyang kuwadra. Dumating ang tagapag-araro at hinatak palabas ang báka, na nang masilayan ang kaniyang panginoon, ay kumaripas nang takbo at nagtatalon. At napatawa ang magsasaka, at napahiga siya sa likod ng báka.

Nang marinig ng dilag ang kuwento ng ama, winika ni Shahrazad: ‘Walang makayayanig sa aking pananampalataya sa misyong nakatadhana kong tuparin.’

Pinabihis ng Vizir ang kaniyang anak na dalaga sa kasuotang pangkasal, at pinalamutian ng mga hiyas, at naghanda si Shahrazad sa paghahayag ng kasal sa Hari.

‘Bago magpaalam sa kaniyang kapatid, iniutos ni Shahrazad ang mga sumusunod: ‘Kapag tinanggap ako ng Hari, ipatatawag kita. Kapag nakaraos na sa akin ang Hari, dapat mong sabihin: “Ilahad mo sa akin, kapatid ko, ang ilang kuwento ng kagila-gilalas para palipasin ang gabi.” Pagkaraan ay kukuwentuhan kita, at kung nanaisin ng Allah, ay magiging sanhi ng ating paglaya.’

Nagtungo ang Vizir, kasama ang kaniyang anak, sa Hari. At nang ipasok ng Hari sa kaniyang silid ang dalagang si Shahrazad at sumiping sa kaniya, umiyak pagkaraan ang dilag at nagwika: ‘May nakababatà akong kapatid at ibig kong magpaalam sa kaniya.’

Ipinatawag ng Hari si Dunyazad. Nang dumating siya, niyakap niya nang mahigpit ang kapatid, at umupo pagkaraan sa tabi niya.

At winika ni Dunyazad kay Shahrazad: ‘Ilahad mo sa amin, kapatid ko, ang kuwento ng kagila-gilalas, upang palipasin nang masaya ang gabi.’

‘Masusunod,’ tugon niya, ‘kung pahihintulutan ako ng Hari.’

At ang Hari, na hirap makatulog, ay sabik na nakinig sa kuwento ni Shahrazad.

[ITUTULOY. . . .]

“Ang Maginoong Asintado,” ni Charles Baudelaire

salin ng “Le galant tireur” ni Charles Baudelaire.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ang Maginoong Asintado

Habang tinatahak ng karwahe ang kahuyan ay iniutos niya sa kutsero na huminto sa kapitbahayan ng pinagsasanayang barilan, at winikang ibig niyang magpaputok nang ilang ulit para lustayin ang oras. Hindi ba ang pagpatay ng halimaw na Oras ang pinakakaraniwan at lehitimong gawain ng tao?—Magilas siyang nag-abot ng kamay sa kaniyang mahal, marikit, at kasuklam-suklam na esposa; ang mahiwagang babae na utang niya ang maraming kaluguran, ang maraming sákit, at marahil ang malaking bahagi ng kaniyang pagkapantas.

Ilang bála ang lumihis sa binalak na sapulin, isa sa mga ito ang umimbulog palangit, at habang ang kaakit-akit na nilalang ay humahalakhak nang lugod na lugod, nang-uuyam sa walang latóy na bana, pumaling nang brusko sa kaniya ang lalaki sakâ nagwikang, “Masdan ang manyika doon sa malayo, sa gawing kanan, na ang tungki ng ilong ay nakaturo paitaas, at may anyong maangas. Aking anghel, iisipin ko na lámang na siya ay ikaw!”

Pumikit siya at kinalabit ang gatilyo. Halos mapugot  ang ulo ng manyika.

Pagkaraan, yumukod siya sa harap ng kaniyang mahal, marikit, at kasumpa-sumpang esposa, ang kaniyang di-maiiwasan at kaawa-awang musa, hinagkan nang may paggalang ang kamay nito, at nagwika, “Ay, aking anghel, maraming salamat at ikaw ang nagpagaling sa akin!”

“Talaksan ng mga Salita,” ni Muhammad Haji Salleh

Salin ng “selonggok kata-kata,” ni Muhammad Haji Salleh ng Malaysia.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Talaksan ng mga salita

isang araw
na tulad ng mahabang panata,
sa edad na pasan ko ang pagkamaramdamin,
ay natagpuan ko ang talaksan ng mga salita.
at mula sa mga kumpol nito’y
tinipon ko ang mga titik at bumuo ng daigdig.
kusa kong iniangkop ang tinig sa tunog,
nalungkot kapag natukso,
at tumawa kapag may pighati.

ito ang sangkalawakan
na kinulayan sa supot ng pakahulugan
may mukha ng usapan at puso ng salita
na kinalap lahat mula sa mga batis ng panahon
tigmak sa mga awit ng mga makata
o nasadlak sa buhanginan ng kasaysayan.

upang makalikha ng mga wika ng daigdig
ay isinasaayos ko ang mga ito
at pinalalaya ang pahiwatig ng karanasan.
gaya ng lambat na inihagis ng mangingisda
ay sinasaklaw ko ang malawak na puwang
at ang isdang may laksang pakahulugan.

Panggabing Palahaw, ni Xavier Villaurrutia

Salin ng “Nocturno Grito” ni Xavier Villaurrutia.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Panggabing Palahaw, ni Xavier Villaurrutia

Kinikilabutan ako sa aking tinig
at hinahanap ang sariling anino.

Akin ba ang aninong dumaraan,
at walang katawan—iyon ba’y akin?
O ang boses na naligaw, at gumagala
Sa mga lansangan para manunog?

Anong boses, anino, at panaginip
ang dapat ko pang mapangarap
ang magiging tinig, anino, panaginip
na pawang ninakaw nila mula sa akin?

Upang marinig ang sirit ng dugo
mula sa mga saradong puso,
dapat ko bang idiit ang tainga
sa dibdib, gaya ng mga daliri sa pulso?

Mahuhungkag ang aking dibdib
at mababagbag ang aking loob;
At ang mga kamay na duduro’y
ang pitlag ng malalamig na marmol.

Ang Tula

Nakaligtaan, at sabihin nang naiwaglit ko ang tula, at para itong maleta na natabunan ng libo-libong maleta, bag, at kargada sa kung saang lupalop. Hindi ko maipagpatuloy ang biyahe, sapagkat ang isang maleta ay makapagtataglay ng epiko ng pakikipagsapalaran o kaya’y walang katumbas na yaman, at binabagabag ako ng panghihinayang sa naglahong minamahal.

Hinahanap ko ang aking tula at hindi ko matagpuan.

Nagtanong-tanong ako sa bawat makasalubong, at isinalaysay ang aking pagpapabaya, hanggang isang araw ay makilala ang pilay na lalaking palaboy at ituro niya ang bodega na maaaring nagtatago niyon. Bagaman may pag-aalinlangan ay pumunta ako sa sinabing kalye at numero ng lugar. Sumapit ako nang maghahatinggabi, at nang tumimbre sa pader ay sumalubong ang matandang babae. “Ano ang kailangan mo, iho?” usisa niya.

Isinalaysay ko ang pagkawala ng aking tula, na nakasilid sa plastik, at nagbaka-sakaling doon sa bodega ng matanda napadpad.

Napangiti ang babae, at dumukot sa bulsa ng kaniyang gulanit na palda. “Ito ba ang hinahanap mo?” sabay pakita ng naninilaw na larawan ng dalagang matikas, nakangiti, at may asul na titig.

Imbes na tumugon ay pumikit ako at bumuka ang aking bibig, at mula sa aking lalamunan ay umahon ang mga kataga na parang libo-libong maleta, bag, at kargadang may tatak at pangalan na pawang iniluluwal sa mga paliparan at pantalan. Tumakas sa aking pilik at talukap ang luha, at sumisigaw sa aking pilipisan na hindi ko na kaya pang tumula. Napatungo ako at humagulgol.

Walang ano-ano’y may tumapik sa aking balikat, at pag-angat ko ng ulo’y bumungad sa aking harap ang babaeng nasa larawan, at bumibigkas ng mga talinghaga na hindi kailanman, aniya, kahit minsan, naghunos na banyaga.

Elizabeth Taylor, Liza Todd, at Mike Todd. Kuha ni Tony Frissell, 1957.

Elizabeth Taylor, Liza Todd, at Mike Todd. Kuha ni Tony Frissell, 1957.

Talinghaga ng Pag-ibig, ni Nizar Qabbani

salin ng tatlong tula ni Nizar Qabbani.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Kapag umibig ako

Kapag umibig ako
wari ko’y hari ako ng panahon.
Taglay ko ang mundo at lahat ng lalang nito
at sakay ng kabayo pahagibis sa araw.

Kapag umibig ako
naghuhunos akong agos ng liwanag
na ni hindi matalos ng paningin;
at ang mga tula sa aking kuwaderno’y
mistulang bukirin ng palumpong at opyo.

Kapag umibig ako
sumisirit ang tubig sa aking mga daliri
sumisibol ang mga damo sa aking dila
at kung umibig
ay nagiging panahon sa labas ng panahon.

Kapag umibig ako sa babae,
lahat ng punongkahoy
ay tumatakbong nakayapak palapit sa akin. . . .

Kapag inibig kita

Kapag inibig kita
sumisibol ang bagong wika, lumilitaw
ang bagong lungsod, at natutuklas ang mga bagong bansa.
Masasamyo ang oras gaya ng mga opyo,
tumutubo ang trigo sa mga pahina ng mga aklat,
lumilipad ang mga ibon mula sa mga mata mong hatid
ang biyaya ng pukyot,
naglalandas ang karabana sa mga suso mong taglay
ang yerbang Indio,
nahuhulog ang mga mangga sa palibot, nagliliyab
ang mga gubat, at lumalagabog ang mga tambol Nubian.

Kapag inibig kita, mapapawi sa mga suso mo ang kahihiyan
at maghuhunos kidlat, kulog, espada, at unos ng buhangin.
Kapag inibig kita, maalab na babangon at mag-aaklas
ang mga Arabeng lungsod laban sa dantaong panunupil
at sa mga panahon
ng paghihiganti laban sa mga batas ng tribu.
At ako, kapag umibig sa iyo,
ay magmamartsa laban sa kapangitan,
laban sa mga hari ng asin,
laban sa institusyonalisasyon ng disyerto.
At patuloy kitang iibigin hanggang bumaha sa buong daigdig;
Patuloy kitang iibigin hanggang sumapit ang baha sa daigdig.

Paghahambing sa Pag-ibig

Hindi ako kagaya ng iba mong mangingibig, binibini.
Kapag may nagbigay sa iyo ng ulap,
bibigyan kita ng ulan.
Kapag binigyan ka niya ng parola,
ibibigay ko sa iyo ang buwan.
Kapag binigyan ka niya ng sanga,
ibibigay ko naman ang mga punongkahoy.
At kapag binigyan ka niya ng barko,
ibibigay ko sa iyo ang pambihirang paglalakbay.