Ang Bahay, ni Warsan Shire

Salin ng “The House,” ni Warsan Shire ng United Kingdom
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Ang Bahay

i
Ani ina, na may mga pinid na pinto sa loob ng lahat ng babae; kusina
Ng pagnanasa, silid ng pighati, at banyo ng kawalang-latoy.
Minsan, ang mga lalaki—dumarating silang hawak ang mga susi,
At minsan, ang mga lalaki—dumarating silang may mga martilyo.

ii
Ang lalaking nawawala, ang lalaking nakahilata,
Sinabi kong Hindi! ngunit hindi siya nakikinig.

iii
Marahil may balak siya, marahil balak niyang tanggapin ang lalaki
Upang ang lalaki’y gumising pagkaraan sa bathtub na puno ng yelo,
Nang may tuyot na bibig, at minamaliit ang bago, malinis na kaparaanan.

iv
Itinuro ko ang láwas at sinabing Ang luma na ito? Kasusuot ko lang nito.

v
Kakainin mo ba iyan? Tanong ko sa ina ko, at itinuro si ama
Na nakaupo sa hapag, at namumuwalan sa pulang mansanas.

vi
Habang lumalaki ang katawan ko, dumarami ang mga kandadong silid, at higit na marami ang lalaking sumasapit nang may mga susi. Hindi nagpilit si Anwar na pumaloob, iniisip ko pa rin kung ano ang mabubuksan niya sa loob ko. Dumating si Basil at nagbantulot sa pintuan sa loob ng tatlong taon. Si Johnny na asul ang paningin ay dumating na may bag na puno ng kagamitang ginamit din niya sa ibang babae: isang ipit, isang bote ng kloroks, isang patalim, at isang botelya ng Vaseline. Binigkas ni Yusuf ang ngalan ng Maykapal sa butas ng susian, at walang sinumang tumugon. Nagmakaawa ang iba, ang ilan ay inakyat ang gilid ng aking katawan at hinahanap ang bintana, ang ilan ay nagsabing sila’y paparating ngunit hindi dumating.

vii.
Ituro dito sa manyika kung saan ka hinipo, sabi nila.
Sabi ko, Hindi ako mukhang manyika, para akong bahay.
Sabi nila, Ipakita mo sa amin doon sa bahay.

Gaya nito: dalawang daliri sa bote ng ube
Gaya nito: isang siko ng tubo sa paliguan
Gaya nito: isang kamay sa loob ng drower.

viii.
Dapat kong sabihin sa iyo ang aking unang minahal, na nakatagpo ng bitag na lagusan  . . sa ilalim ng kaliwang suso ko siyam na taon na ang nakararaan, nahulog doon, at hindi na siya nakita pang muli. Pana-panahong nararamdaman ko ang may kung anong gumagapang sa aking hita. Nagpakilala sana siya, at pakakawalan ko siya. Umaasa akong hindi niya makakabunggo ang iba, ang mga nawawalang bata mulang maliliit na nayon, na may kaaya-ayang nanay, na gumagawa ng masasamang bagay, at nangaglaho sa laberinto ng aking buhok. Hinarap ko sila nang maayos, binigyan ng isang hiwa ng tinapay, at kung sinusuwerte sila, isang piraso ng prutas. Maliban kay .Johnny na asul ang mga mata, na sinundot ang aking kandado at gumapang papaloob. Sutil na bata, nakakadena sa silong ng aking mga pangamba, nagpatugtog ako ng .musika upang mabura siya nang ganap.

ix
Tok tok.
Sino iyan?
Wala sinuman.

x
Sa mga parti, itinuturo ko ang aking katawan at sinasabing, Dito dumarating ang pag-ibig para mamatay. Halina, pumasok, at pumanatag dito sa tahanan. Matatawa ang lahat, at iniisip na ako’y nagbibiro lámang.

Advertisements

“Pag-ibig,” ni Czeslaw Milosz

Salin ng tula ni Czeslaw Milosz ng Poland.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Pag-íbig

Ang pag-íbig ay ang pagkatútong tingnán ang saríli
Sa paraáng sinisípat ang malalayòng bágay
Dáhil isá ka lámang sa napakaráming nilaláng.
Sinúmang níta nang gayón ay napagágalíng ang pusò,
Nang hindî nababatíd, mulâ sa sarì-sarìng sakít—
Wiwikàin ng íbon at punòngkáhoy sa kaniyá: Kaibígan.

Pagdáka’y íbig niyáng gamítin ang saríli at mga bágay
Pára makatindíg ang mga itó sa ningníng ng kaganápan.
Hindî mahalagá kung batíd niyá ang kaniyáng inihaháin.
Sinumáng magsilbí nang mahúsay ay hindî láging naaarók.

“Kung iibig ang mga lalaki sa mga babae,” ni Gioconda Belli

Salin ng “Reglas del juego para los hombres que quieren amar a mujeres” ni Gioconda Belli ng Nicaragua.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Kung iibig ang mga lalaki sa mga babae

I.
Ang lalaking umiibig sa akin
ay marunong humawi ng kortina ng lamán,
arukin ang lalim ng aking mga mata,
at batid na nananahan sa akin
ang malambot,
nababanaagang pagtanggap.

II.
Ang lalaking umiibig sa akin
Ay hindi ako aariin gaya ng kasangkapan
O itatanghal ako gaya ng tropeo ng manlalaro
Bagkus ay magiging matapat siya sa akin
Nang may pagkandili
Gaya ng pagkamatapat at pagkandili ko sa kaniya.

III.
Ang lalaking umiibig nang dalisay sa akin
Ay magiging sintatag ng mga punong seybo,
Matigas at lumililim gaya nila;
Dalisay, tulad ng isang umaga ng Disyembre.

IV.
Ang lalaking umiibig sa akin
Ay hindi magdududa sa aking ngiti
O mangangamba sa paglago ng aking buhok.
Igagalang niya ang lungkot ko’t pananahimik.
Sa mga haplos, titipahin niya ang aking puson
Gaya ng gitara, at ilalabas ang kaluguran
Mula sa kaloob-looban ng aking katawan.

V.
Ang lalaking umiibig sa akin
Ay matutuklasang ako’y maaaring maging duyan
na makapapawi ng kaniyang pasanin o alalahanin.
Isang kaibigan na mapaghihingahan ng matatalik na lihim.
Isang lawa na maaaring lutangan,
Walang pangambang ang angkla ng kaniyang pangako
Ay hahadlang sa paglipad
Sakali’t sumapit iyon sa kaniya na isang ibon.

VI.
Ang lalaking umiibig sa akin
Ay gagawing tula ang kaniyang búhay,
At babalangkasin bawat araw
Habang nakapako ang kaniyang titig sa hinaharap.

VII.
Ngunit higit sa lahat,
Ang lalaking umiibig sa akin ay umiibig din sa bayan,
Hindi bilang abstraktong kategoríyang
Inuusal nang walang ingat
Bagkus bilang totoo at kongkreto
Na ipinakikita niya sa pamamagitan ng paggawa,
At handang ialay ang búhay kung kinakailangan.

VIII.
Ang lalaking umiibig sa akin
Ay makikilala ang aking mukha sa gitna ng bakbakan
At habang nakaluhod sa trintsera,
Iibigin niya ako
Habang sabay kaming bumabaril sa kaaway.

IX.
Ang aking lalaking umiibig
Ay hindi mangangambang ihandog ang sarili
O matatakot na magayuma ng kariktan.
Sa gitna ng plasa na punô ng laksang tao’y
Makasisigaw siya ng “Mahal kita!”
O makahihiyaw nang lubos sa tuktok ng gusali,
Handang ihayag ang kaniyang karapatang damhin
Ang pinakamarikit at damdamin ng tao.

X.
Ang aking lalaking umiibig
Ay hindi tatakasan ang mga kusina
O ang pagpapalit ng lampin ng aming anak,
Ang kaniyang pag-ibig ay gaya ng sariwang simoy
Na tinatangay palayo ang ulop ng panaginip at nakalipas,
Mga kahinaan na, sa ilang siglo ay nagbukod sa amin
Bilang mga nilalang na magkakaiba ang estado.

XI.
Ang aking lalaking umiibig
Ay hindi nanaising maging estereotipo ako
O ihuhulma ako sa pamantayan,
Bibigyan niya ako ng hangin, espasyo,
At pangangalaga upang tumayog at umunlad
Gaya ng rebolusyon
Na ginagawa ang bawat bagong araw
Na simula ng isang bagong tagumpay.

XII.
At ibibigay ko sa aking lalaking iniiibig
Ang pamamahinga, at sa bawat digmaan at gulo
Na sinuong niya’y tutumbasan ko ng ginhawa.
Papalitan ko ng mga ngiti ang kaniyang poot,
At ang kandungan ko’y laan sa kaniyang pananahimik.
Magiging matibay na hagdan ako para sa kaniya,
Kapag ibig kong umabot sa rurok ng kalangitan.
At hindi ko bibilangin kailanman ang aking mga halik
Dahil yaon ay magiging eternal pagsapit sa kaniyang labì.

“Pag-asam sa Kamatayan,” ni Novalis

Salin ng “Sehnsucht nach dem Tode” ni Novalis (Friedrich von Hardenberg) ng Germany.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Pag-asam sa Kamatayan

Doon sa bituka ng lupang malalim
Na bigong abutin ng sinag ng araw,
Ang poot at kirot na sumasaatin
Ang tanda ng gaan nitong paglalakbay.
Isinakay tayo dito sa baroto’t
Nang maabot natin ang langit na dulo.

Purihin ang gabing ano’t walang hangga,
Purihin ang ating paghimbing nang ganap.
Pinasiklab tayo ng bagong umaga’t
Tayo’y pinarupok ng pusong may sugat.
At hindi na tayo kung saan sasapit,
Ibig lamang natin kay Ama magbalik.

Ano ang gagawin sa mundong narindí,
Mahalin nang labis, nang lantay ang loob?
Lahat ba ng luma ay dapat itabi,
Paano ang bago na ibig malubos?
Kaylungkot kung ikaw ay walang kasáma
Kahit pa may alab ang puso sa sinta.

Noong araw, noong ang pandama’y apoy
Na kung lumagablab ay di tumitigil,
Kilala ng tao ang mukha’t ang ligoy
Ng kamay ng amang ang pulso’y taimtim.
Hindi man magwika, talos ng sinuman
Ang pagsunod doon sa ugat na daan.

Noong dati, noong ang huklubang sangá’y
May mga bulaklak na hitik na hitik,
At ang mga bata’y hindi nangangambang
Magsákit, mamatáy utos man ng langit,
Magwika ang búhay at nasa’y humimok,
Kayraming nasawi nang puso’y tumibok.

Noong dati, noong bata pa ang lahat,
Diyos ay naghayag na siya’y darating.
Matapang umibig kahit pa magwakas,
Iwinaksi niyang tumakas sa lagim.
Di niya pinalis ang takot o pait,
Upang tayong lahat ay maging malapit.

Batid natin itong balisang pag-asam
Sa gabing kaydilim at tigmak sa luha.
Sa ganitong yugtong malimit temporal
Ay hindi matighaw ang uhaw sa diwa.
Kailangan nating magbalik sa íli,
Sa sagradong oras na takdang magkási.

Ano itong hadlang sa ating pagbalik?
Lahat ng inibig ay pawang yumao.
Nalibing ang talâ ng buhay na ipit
At kirot at hirap ang nasok sa noo.
Wala nang hanap pa’t iisiping lakad,
Punô itong pusò, at mundo ay lastág.

Sadyang walang hangga’t lubhang mahiwaga,
Ang sariwang ulan sa ating nilakbay—
At umalingawngaw ang lungkot sa diwa
Mula sa kung saang naglihim na bukál.
Mga mahal natin ay ibig yumao,
Para ipadala ang mithing totoo.

Pababâ at tungo sa asawang mahal,
Kay Hesus, ang tanging pitlag nitong loob,
Tiyak na sasaklob ang saplot karimlan
Sa namimighati’t umibig nang lubos.
Ibinukod tayo ng isang pangarap
At nang maikandong sa amang lumantad.

“Isang Tula ng Pag-ibig,” ni Etheridge Knight

Salin ng “A Love Poem,” mula sa koleksiyong Born of a Woman (1980) ni Etheridge Knight.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Isang Tula ng Pag-ibig

Hindi ko inaasahang ang kaluluwa ni Penelope
Ay pumasok sa dibdib mo, dahil di ako makapangyarihan
O walang takot. (Tanging ang pag-ibig ang matapang,
Ang batuhán laban sa hangin.) Umiyak at humalukipkip
Ako nang sumilip ang mga síklope sa aking yungib.

Hindi ko inaasahang mahahaba ang iyong liham
At ukol sa pag-ibig, mabulaklak at pilosopiko,
Dahil ang mga salita ay hindi ang nagbibigkis sa atin.
Tanging kailangan ko’y ang matibay na patunay
Ng iyong pag-iral para ako’y magpatuloy na mabuhay.
Ang ating pag-ibig ay batuháng sumalunga sa simoy,
At hindi malambot, gaya ng seda at puntilya.

“Sintomas ng Pag-ibig,” ni Robert Graves

Salin ng “Symptoms of Love” ni Robert Graves ng United Kingdom.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Sintomas ng Pag-ibig

Robert Graves

Ang pag-ibig ay unibersal na sakit ng ulo,
Isang matingkad na mantsa sa pananaw
Na tumatakip sa katwiran.

Sintomas ng pag-ibig
Ang pagkapayát, pagseselos,
Lulugo-lugong bukang-liwayway;

Ang mga pangitain at bangungot—
Pakikinig sa katok,
Paghihintay ng pahiwatig:

Para sa hipo ng kaniyang mga daliri
Sa madilim na silid,
Para sa mga matang naghahanap.

Pitong Lambak ng Pag-ibig, ni Farid Ud-Din Attar

Salin ng bahagi ng The Conference of the Birds (Mantiq Ut-Tair), na sinulat ng dakilang makatang Sufi Farid Ud-Din Attar (1142-1220) ng Iran, batay sa saling Ingles ni Charles Stanley Nott, at unang nalathala noong 1954.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Pitong Lambák ng Pag-ibig

1

Ang Lambak ng Paghahanap

“Kapag pumasok ka sa unang lambak—ang Lambak ng Paghahanap—ay sasalakayin ka ng laksang pahirap. Sasailalim ka sa laksang pagsubok. Doon, ang Loro ng Langit ay katumbas ng lamok. Kailangan mong gumugol nang ilang taon doon, at kailangan ang ibayong pagsisikap, upang mabago ang iyong kalagayan. Kailangan mong isuko ang lahat ng inaakala mong mahalaga sa iyo, at ituring na wala ang lahat ng iyong taglay. Kapag natiyak mong wala kang dala, kailangan mo pa ring ibukod ang iyong sarili sa lahat ng umiiral. Sasagipin mula sa kaparusahan ang iyong puso, at masisilayan mo ang dalisay na liwanag ng Maykapal at lahat ng iyong hiling ay darami nang walang hanggan. Lahat ng pumasok dito ay makadarama ng pag-asam na kahit siya’y isusuko nang ganap ang sarili sa paghahanap na sinasagisag ng lambak na ito. Hihingin niya sa tagapagdala ng kopa ang isang sisidlan ng alak, at sa sandaling matungga niya iyon ay wala nang iba pang mahalaga maliban sa kaniyang tunay na mithi. Pagdaka’y hindi na siya masisindak sa mga dragon, na pawang nagbabantay sa pinto at ibig siyang lamunin. Kapag nabuksan ang pinto at siya’y pumasok, ang dogma, ang paniniwala at pagdududa, ay magwawakas lahat ang pag-iral.”

2

Ang Lambak ng Pag-ibig

“Ang kasunod na lambak ay Lambak ng Pag-ibig. Upang mapasok iyon ay kinakailangang maging nagliliyab na apoy—ano pa ang aking masasabi? Kailangan ng tao na maging apoy. Ang mukha ng mangingibig ay dapat naglalagablab, sumisiklab, at sumusulak gaya ng apoy. Ang tunay na pag-ibig ay walang iniisip kung ano ang magiging bunga nito; sa pag-ibig, ang mabuti at masama ay magwawakas sa pag-iral.

“Ngunit para sa iyo, na walang pakialam at walang ingat, ang diskursong ito ay hindi makaaantig sa iyo, at ni hindi ito papansinin. Ang matapat na tao ay isusugal ang kaniyang salapi, itataya kahit ang kaniyang buhay, upang makapiling ang kaibigan. Samantalang ang iba’y kontento sa kaniyang sarili kung ano ang gagawin sa iyo kinabukasan. Kung may sinumang maghahanda sa paglalakbay na hindi ganap na ibubuhos ang kaniyang sarili ay mabibigo siyang makalaya sa kalungkutan at pagdurusa na babagabag sa kaniya. Hangga’t hindi natatamo ng bánoy ang mithi nito ay mapopoot ito’t di matatahimik. Kapag ang isda’y tumilapon sa pasigan dahil sa lakas ng alon, magsisikap itong makabalik sa tubigan.

“Sa lambak na ito, ang pag-ibig ay kinakatawan ng apoy, at ang katwiran ay katumbas ng usok. Kapag sumapit ang pag-ibig, naglalaho ang katwiran. Hindi makaiiral ang katwiran sa layaw ng pagmamahal. Ang pag-ibig ay walang kinalaman sa katwiran ng tao. Kapag taglay mo ang panloob na kaliwanagan, ang mga atomo ng nakikitang daigdig ay lilitaw mula sa iyo. Ngunit kapag tumanaw ka sa pamamagitan ng ordinaryong paningin ng katwiran, hindi mo mauunawaan kung bakit kailangan pang umibig. Tanging ang tao na sinubok at malaya ang makadarama nito. Sinumang pumili sa paglalakbay na ito ay kailangang may laksang puso upang maisakripisyo niya ang bawat isa sa bawat sandali.”

3

Ang Lambak ng Pag-unawa

“Pagkaraan ng lambak na aking binanggit ay sasapit ang Lambak ng Pag-unawa, na walang simula at walang wakas. Walang landas ang magkakapantay dito, at ang distansiya na lalakbayin para matawid iyon ay lampas sa mailalahad.

“Ang pag-unawa, para sa bawat manlalakbay, ay mapagtiis; ngunit ang kaalaman ay pansamantala. Ang kaluluwa, gaya ng katawan, ay nasa kalagayan ng progreso o pagdupok; at ang Espiritwal na Landas ay ibubunyag lamang ang hiwaga nito sa antas na ang manlalakbay ay nahigtan ang kaniyang mga pagkukulang at kahinaan, ang kaniyang pagtulog at paghimpil, at makasasapit ang bawat isa alinsunod sa kaniyang pagsisikap. Kahit na kumampay at lumipad ang lamok nang ubos-lakas, makasasabay ba ito sa lakas ng hangin? Maraming paraan ang pagtawid sa lambak na ito, at lahat ng ibon ay magkakaiba kung lumipad.  Matatamo ang pag-unawa sa iba’t ibang paraan—ang ilan ay matatagpuan ang Mihrab, samantalang ang iba ay makikita ang idolo. Kapag sumikat ang araw ng pag-unawa sa landas na ito, ang bawat isa’y makasasagap ng liwanag alinsunod sa merito nito, at mababatid ang antas na itinalaga sa kaniya ukol sa pag-unawa ng katotohanan. Kapag ang misteryo ng esensiya ng pag-iral ay ibinunyag sa kaniya, ang pugon ng daigdig na ito ay magbabanyuhay na hardin ng mga bulaklak. Siya na masikap ay makikita ang pili sa likod ng makunat na balát. Hindi na niya uunahin ang sarili, bagkus mamasdan ang mukha ng kaibigan. Sa bawat atomo ay masisilayan niya ang kabuoan; at pagninilayan niya ang laksang lihim na maningning.

“Ngunit ilan ang naligaw sa paghahanap ng isang ito na nakatuklas ng mga misteryo! Kinakailangan ang malalim at pangmatagalang lunggati upang matamo ang dapat matamo at matawid ang matarik na lambak na ito. Sa oras na mabatid mo ang mga lihim na ito ay magkakaroon ka ng tunay na lunggati na maarok yaon. Ngunit anuman ang iyong makamit ay huwag kaligtaan ang nakasaad sa Koran: “May iba pa ba?”

“At sa iyo na nahihimbing (na hindi ko mapupuri), bakit hindi magluksa? Ikaw na hindi pa nakikita ang kariktan ng iyong kaibigan, bumangon at maghanap! Hanggang kailan ka mananatili sa iyong kalagayan, na gaya ng burikong walang suga?”

4

Ang Lambak ng Kalayaan at Pagsasarili

“Sasapit pagkaraan ang lambak na walang pagnanasang lumikom ng pag-aari o hangaring tumuklas. Sa kalagayang ito ng kaluluwa ay umiihip ang malamig na simoy, na napakabagsik na sa isang iglap ay wawasakin ang malawak na espasyo; ang pitong dagat ay parang sanaw lámang, ang pitong planeta ay katumbas ng kisap, ang pitong langit ay bangkay, ang pitong impiyerno ay durog na yelo. Pagdaka’y ang nakayayanig na bagay, na higit sa katwiran! Ang langgam ay may lakas ng sandaang elepante, at sandaang karabana ang nagugunaw habang ang uwak ay umuubos ng pananim.

“Para makasagap ng selestiyal na liwanag si Adan, maraming anghel na lungti ang damit ang namighati. Para maging karpintero si Noe at makabuo ng arko, libo-libong nilalang ang nalunod sa tubigan. Libo-libong lamok ang umulan sa hukbo ni Abrahah para mapatalsik ang hari. Laksang panganay na sanggol ang namatay para makita ni Moses ang Diyos. Laksa-laksang tao ang lumahok sa kapisanan ng mga Kristiyano upang makamit ni Kristo ang lihim ng Diyos. Yutang puso at kaluluwa ang dinambong para makaakyat si Muhammad sa langit isang gabi. Sa Lambak na ito, walang halaga ang anumang luma o bago; maaari kang kumilos o hindi kumilos. Kapag nakita mong nagliliyab ang buong daigdig hanggang ang mga puso ay maging shish kabab, yaon ay panaginip lamang kompara sa realidad. Kung maraming kaluluwa ang mahuhulog sa walang hanggahang karagatan, katumbas lamang iyon ng isang patak ng hamog. Kung ang langit at lupa ay sasambulat sa maliliit na piraso, hindi iyon naiiiba sa napigtal na dahon mula sa punongkahoy; at kung gugunawin ang lahat, mulang isda hanggang buwan, matatagpuan ba sa kailaliman ng hukay ang isang putol na binti ng pilay na langgam? Kung wala nang bakas ang tao o jinn, ang lihim ng patak ng tubig na pinagmulan ng lahat ay kailangan pang pagbulayan.”

5

Ang Lambak ng Pagkakaisa

“Kailangan mong tawirin ang Lambak ng Pagkakaisa. Sa lambak na ito, ang lahat ay baság-baság sa maliliit na piraso at pagkaraan ay pinagsasanib. Lahat ng tumingala rito ay tumitingala mula sa isang kolyar. Bagaman waring nakikita mo ang maraming bagay, ang totoo’y iisa lámang—lahat ay bumubuo sa isa na isang ganap na pagkakaisa. Muli, ang nakikita mo bilang kaisahan ay hindi naiiba mula sa lumilitaw na mga numero. At gaya ng Umiiral na binabanggit kong lampas sa kaisahan at pagbibilang, humintong isipin ang eternidad gaya ng bago sumapit at pagkaraang sumapit, at dahil ang dalawang eternidad ay naglaho, humintong pag-usapan ang ukol dito. Kapag ang lahat ng nakikita ay nauwi sa wala, ano pa ang dapat pagbulayan?”

6

Ang Lambak ng Pagkagitlâ at Pagkalitó

“Pagkaraan ng Lambak ng Pagkakaisa ay sasapit ang Lambak ng Pagkagitlâ at Pagkalitó, na ang sinuman ay maaaring siluin ng kalungkutan at panlulumo. May mga buntong-hiningang gaya ng espada,  at bawat hinga ay mapait makita; naroon ang pamimighati at pagdurusa, at ang nagliliyab na pagkainip. Ito ay tuwing araw at gabi. May apoy doon ngunit nanlulumo at walang pag-asa ang tao. Paano siya magpapatuloy maglakbay sa gayong kalagayan ng pagkalitó? Ngunit sinumang nakamit ang pagkakaisa ay malilimot ang lahat at malilimot kahit ang sarili. Kapag tinanong siya, “Ikaw ba, o hindi ikaw? Mayroon ka ba o walang pakiramdam ng pag-iral? Ikaw ba ay nasa gitna o nasa gilid? Ikaw ba ay mortal o inmortal?” At tutugon siya nang buo ang loob: “Wala akong alam, ni wala akong nauunawaan, at hindi ako ako maláy sa sarili. Umiibig ako, ngunit kung kanino’y hindi ko alam. Ang puso ko’y kapuwa umaapaw at hungkag sa pagmamahal.”

7

Ang Lambak ng Pagkakait at Kamatayan

“Ang pangwakas ay ang Lambak ng Pagkakait at Kamatayan, na halos imposibleng ilarawan. Ang esensiya ng Lambak ay pagkalimot, pagkautal, at pagkabisó; ang laksang aninong nakapaligid sa iyo ay maglalaho sa isang sinag ng araw sa kalawakan. Kapag ang karagatan ng di-maliparang uwak ay tumaas, ang padron sa rabaw nito ay naglalaho ang anyo; at ang padrong ito ay dili’t iba kundi ang kasalukuyang daigdig at ang daigdig na isisilang sa hinaharap. Sinumang maghayag na hindi siya umiiral ay magtatamo ng pambihirang merito. Ang patak na naging bahagi ng malawak na karagatan ay naghihintay doon nang walang hanggan at nang payapa. Sa panatag na dagat, ang tao ay makararanas sa unang pagkakataon na mapahiya at mapatalsik; ngunit sa oras na umahon siya mula sa kaniyang abang kalagayan ay mauunawaan niya ito bilang paglikha, at maraming lihim ang mabubunyag sa kaniya.

“Maraming nilalang ang napagkaitang makahakbang sa unang pagkakataon, kayâ hindi rin nila nadanas humakbang sa ikalawang pagkakataon—at maihahalintulad lámang sila sa mga mineral. Kapag ang tangkay ng sabila at ang mga tinik ay naging abo ay magkahawig ang mga itó—ngunit ang kalidad ng mga ito ay magkaiba. Ang maruming bagay na inihulog sa tubigang may mga rosas ay maglalaho ang tiyak nitong pag-iral at makikilahok sa karagatan at sa galaw nito. Sa pagwawakas na umiral nang nakabukod, napananatili ng bagay ang kariktan nito. Umiiral ito at di-umiiral. Paano ito naganap? Hindi kayang arukin ito ng isip.”

1400

“Ang Paghihiwalay,” ni Marceline Desbordes-Valmore

Salin ng tulang “Les Séparés” ni Marceline Desbordes-Valmore ng France.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Ang Paghihiwalay

Huwag sumulat—Malungkot ako’t ibig yumao.
Lungting tag-araw kung malayo ka’y labis ang dilim.
Ang maabot ka’y di kayang gawin nitong kamay ko;
Pusong sugatan ay waring sapol hanggang ilibing.
Huwag sumulat!

Huwag sumulat—Matuto nawa tayong mamatay.
Sarili’t Diyos ay tanungin mo kung mahal kita!
Ang lumayo ka’t sabihing tapat na ako’y mahal
Ay tila langit kahit ang langit ay di makita.
Huwag sumulat!

Huwag sumulat—Ang iyong anyo ay nasa isip;
Nasa gunita ang iyong tinig na tumatawag!
Sariwang batis na di mainom ay isadibdib;
Sulat-kamay mo’y salitang tulad ng anyong tatak.
Huwag sumulat!

Huwag sumulat kung titik nito’y ayaw makita
Ang iyong tinig ay tagos hanggang sa aking puso;
Nakikita ko ang lipad nito sa ngiti’t damá,
Waring halik mo’y sa aking dibdib ay nakisuyo.
Huwag sumulat!

Marceline Desbordes-Valmore

Marceline Desbordes-Valmore

“Sumapit ang araw nang ako’y nalungkot,” ni Dante Alighieri

Sumapit ang araw nang ako’y nalungkot

salin ng “Un dì venne a me Melanconia,” ni Dante Alighieri ng Republika Italyana.

salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Republika Filipinas.

. . . . . . . . . . . . . . . . .     Sa ika-9 ng Hunyo 1290

Sumapit ang araw nang ako’y nalungkot
At sabi ng Lungkot, “Sasamahan kita.”
Wari ko’y pumasok ang pait at kirot
Sa aking kanlungan upang makiisa.

At suminghal ako, “Magsilayas kayo!”
At sumagot sila nang paligoy-ligoy,
At kung mangatwiran ay tila Griyego.
Tahimik ang Irog na dumating noon,

Suot niya’y itim, kay-rikit na damit.
Ang sumbrerong itim ay nakip sa buhok
At luha’y dumaloy sa pisnging namurok.

Ano ba ang sanhi’t masikip ang loob?
At tumugon siya, “Pighati’y dinibdib
Dahil ang mahal ta’y yumao palangit.”

Piraso ng Liham, Jaroslav Seifert

salin ng “Fragment of a Letter,” ni Jaroslav Seifert ng Czech Republic.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Republika ng Filipinas.

Piraso ng Liham

Magdamag humalihaw ang ulan
sa mga bintana. Hindi ako makatulog.
Kaya binuksan ko ang ilaw
at sumulat ng liham.

Kung makalilipad ang pag-ibig,
na siyempre ay hindi nito magagawa,
at hindi malimit lalapit sa lupa,

kasiya-siyang mabalot ng dayaray nito.

Ngunit gaya ng napopoot na bubuyog
ang mga selosong halik ay sumasalakay
pabulusok sa tamis ng katawan ng babae
at ang di-makaling kamay ay dumadakma
sa anumang maabot nito,
at walang hinto ang apoy ng  pagnanasa.

Kahit ang kamatayan ay hindi nakasisindak
sa yugto ng nakababaliw na tagumpay.

Sino ang nakapagkalkula
kung paanong pumapaloob ang pag-ibig
sa pares ng bisig na yumayapos!

Palagi kong ipinahahatid sa kalapating
kartero ang mga liham sa mga babae.
Malinis ang aking budhi.
Hindi ko kailanman ipinagkatiwala iyon
sa mga lawin o banóg.

Hindi na sumasayaw sa ilalim ng panulat ko
ang mga tula, at gaya ng luha sa gilid
ng mata’y bumibitin pabalik ang salita.
Ang buong buhay ko ngayon, sa dulo nito,
ay humahagunot na biyahe sa tren:

Nakatayo ako sa tabi ng bintana ng karwahe
at araw-araw ay humahagibis pabalik
sa kahapon upang makipagtipan
sa makukutim na ulop ng dalamhati.
Kung minsan ay hindi ko mapigil humawak
sa prenong laan sa emerhensiya.

Marahil ay muli kong masisilayan
ang ngiti ng isang babae
na nabihag gaya ng niligis na bulaklak
sa mga pilik ng kaniyang paningin.
Marahil ay mapahihintulutan pa rin ako
na ipadala sa gayong mga mata
kahit ang isang halik bago tuluyang
lamunin ng karimlan ang titig nito.

Marahil ay minsan ko pang makikita
ang maliit na sakong
na tinabas tulad ng alahas
mula sa mainit na kalambutan,
upang muli akong masamid sa pag-asam.

Anong halaga ang natitira at dapat iwan ng tao
habang paparating ang di-mapipigil na tren
sa Estasyon Lethe
na may mga taniman ng kumikinang na gamón
na ang gitna’y may pabangong makapagpapalimot
sa lahat. Kabilang ang pag-ibig ng tao.

Iyan ang pangwakas na hinto:
hindi, hindi na makauusad pa ang tren.