“Kung batid natin itong punto,” ni Roberto Juarróz

Salin ng “Si conociéramos el punto,” ni Roberto Juarróz ng Argentina.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Kung batid natin itong punto

Kung batid natin itong punto
na ang isang bagay ay mabibiyak,
na ang hibla ng mga halik ay malalagot,
na ang titig ay hindi makatatagpo ng ibang titig,
na ang puso ay lulundag sa ibang pook,
makalilikha tayo ng punto sa puntong iyan,
o kahit paano’y sumabay sa gayong pagkabiyak.

Kung batid natin itong punto
na matutunaw ang isang bagay para magbanyuhay,
na ang disyerto’y makasusumpong ng pag-ulan,
na ang yakap ay makapupukaw ng búhay,
na ang kamatayan ay sintalik ng kamatayan mo,
mailaladlad natin ang punto gaya ng serpentina,
o kahit paano’y maaawit yaon hanggang yumao.

Kung batid natin itong punto
na ang isang bagay ay malimit magiging iba,
na ang butó ay hindi malilimot ang lamán,
na ang puwente ay ina sa iba pang puwente,
na ang nakalipas ay hindi magiging nakalipas,
maiiwan ang puntong iyan at mabubura ang iba,
o kahit paano’y maitatagò iyon sa ligtas na lugar.

Advertisements

“Sintomas ng Pag-ibig,” ni Robert Graves

Salin ng “Symptoms of Love” ni Robert Graves ng United Kingdom.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Sintomas ng Pag-ibig

Robert Graves

Ang pag-ibig ay unibersal na sakit ng ulo,
Isang matingkad na mantsa sa pananaw
Na tumatakip sa katwiran.

Sintomas ng pag-ibig
Ang pagkapayát, pagseselos,
Lulugo-lugong bukang-liwayway;

Ang mga pangitain at bangungot—
Pakikinig sa katok,
Paghihintay ng pahiwatig:

Para sa hipo ng kaniyang mga daliri
Sa madilim na silid,
Para sa mga matang naghahanap.

“Mga Salita,” ni Edwin Thumboo

Salin ng tulang “Words,” ni Edwin Thumboo ng Singapore.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Mga Salita

Mapanganib ang mga salita, lalo yaong payak
Na uring iniiwan mo para sa iba,
Para sa mga kinaiinisang kaanak at iba pang layon.
Nauunawaan ang mga ito nang payak, nababago,
Nagagamit nang may yabang at masinop na irap:
Nakapagpapahirap ang pagiging karaniwan nito.

Kapag winikang Sabihin mo nawa sa kaniya
Na lumipas na ang poot
Na ang pagkakaibigan ay hindi napinsala. . . o
Pumunta ka pero pagkaraan lámang
Na mapabawa ang init. . .
Kapag ibig mong maging magalang,
Maingat, malinaw, mabait, mapagbulay,
Habang taglay ang tumpak na himig,
Ikaw ay hindi malayong sipiing nagsasabi
Nang kabaligtaran. . .

Ang mga salita’y hindi balido, maawain o masama,
nang mag-isa, wala, maliban kung ginamit, hinimok,
Inangkat tungo sa pag-uusap,
Hanggang maging malagálit,  malatáwa, sugatan,
At nakapagpapakulay ng kilos at muwestra.

Ang mga salita ay salita. Maliban para sa atin,
Ang mga ito ay hindi personalidad.
Hinuhubog natin ang mga ito para maging mga tula.

Kumindat sa akin ang mapang-akit na kalungkutan, ni Adélia Prado

Salin ng “A Tristeza Cortesã me Pisca os Olhos,” ni Adélia Prado mula sa Brazil.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo mula sa Filipinas.

Kumindat sa Akin ang Mapang-akit na Kalungkutan

Tinatanaw ko ang pinakamalungkot na bagay,
na kapag natagpuan ay hindi na maiwawaksing muli,
dahil susundan nito ako nang higit na matapat
kaysa áso, ang multo ng áso, ang pighating di-maisasatitik.
May tatlo akong mapagpipilian: una, ang isang lalaki,
na buháy pa’y pinalalapit ako sa gilid ng kaniyang kama
at bubulong nang marahan: “Ipagdasal mo akong makatulog, ha?”
O, napanaginip kong pinapalo ang munting bata. Hinataw
nang hinataw ko siya hanggang maagnas ang aking braso
at siya’y maging mangitim-ngitim. Hinablig ko pa siya muli
at humalakhak siya, ni wala man lang poot, at pinagtawanan
akong pumapalo sa kaniya.
Ang huli, at ako na mismo ang lumikha ng angking hilakbot,
ay pumalahaw sa gitna ng gabi hanggang madaling-araw
at hindi na nagbalik, at nakatutulig ang sirena, at ang tinig
niya’y sa tao.
Kung hindi pa sapat iyan ay subukin na lámang ito:
Binuhat ko ang aking anak na lalaki nang sapo ang maselan
niyang ari, at hinagkan ko siya sa pisngi.

Sendad

Tunghayan ang katawan, at kung nagmumurang kamatis ka, maaaring madagdagan ng bilbil ang baywang, mabawasan ng newron ang utak, o kaya’y umaliwalas ang mukha na parang galak na galak sa magdamag na pagniniig. Mararanasan ang pananabik pagkaraan, ang pangangati at ang pagkagumon lalo’t ritwal na inuulit-ulit ang kabaliwan, at kung hindi magtitiis ay magwawakas sa huntahan ng mga palad ni Maria ang sumusukdol na pag-iinit. Kung pumuti man ang patilya at balbas, pahiwatig iyon ng panahon at pagkatuto. Titimbangin mo ang sarili sa harap ng salamin, titimbangin ang iniinom na gamot at inuubos na pagkain, susukatin ang presyon ng dugo at susukatin ang pasensiya ng puso, at magkakasiya ang iyong konsiyensiya na manaig sa ginhawa ng layaw. Pagtatakhan ka ng kabiyak, at bibiruin ng mga anak. Mauunawaan mo ang halina ng tagsalat sa mga disyertong rehiyon, at kung hindi ka titigil, maihahaka na ang iyong taba ay langis na nag-aangkin ng lihim na yaman at mineral, na ikaw at ikaw lamang ang makikinabang, habang iniihaw ang iyong pangungulila sa kailaliman, at tinitingala mo ang nangangabayong hulagway.

Tulang tuluyan © ni Roberto T. Añonuevo. 23 Agosoto 2011.
"La tumba del poeta" (Libingan ng makata), 1900, pintura sa oleo ni Saenz Pedro Saenz.

"La tumba del poeta" (Libingan ng makata), 1900, pintura sa oleo ni Saenz Pedro Saenz.

Sampánaw ng mga Pandama ni C.P. Cavafy

salin ng “Το Σύνταγμα της Hδονής” ni C.P. Cavafy, batay sa saling Ingles ni Manuel Savidis
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

SAMPÁNAW NG MGA PANDAMA

Huwag magwika ng kasalanan, huwag magwika ng pananagutan. Kapag nagparada ang Sampánaw ng mga Pandama, sa saliw ng musika at wagayway ng mga watawat; kapag nangatal at nayanig ang mga pandama, tanging hangal at balasubas na tao ang sisikaping lumayo, at hindi tatanggapin ang mabuting simulain, na nagmamartsa tungo sa pagsakop ng kaluguran at kalibugan.

Lahat ng batas ng moralidad—na mababaw inunawa at isinagawa—ay walang saysay at hindi magkakabisa kahit sandali, kapag ang Sampánaw ng mga Pandama ay nagparada, sa saliw ng musika at wagayway ng mga watawat.

Huwag hayaan ang anumang malabong birtud na pigilin ka. Huwag maniwalang binibigkis ka ng anumang obligasyon. Tungkulin mo ang magparaya, ang palaging magparaya sa mga Pagnanasa, ang mga perpektong nilalang ng mga perpektong diyos. Tungkulin mong sumanib, gaya ng matapat na kawal, na taglay ang payak na puso, kapag ang Sampánaw ng mga Pandama ay nagparada, sa saliw ng musika at wagayway ng mga watawat.

Huwag ibilanggo ang sarili sa tahanan, at iligaw ang sarili sa mga teorya ng katarungan, na may prehuwisyo ng pabuya at kimkim ng di-perpektong lipunan. Huwag sabihing, Katumbas iyan ng aking pagpapagal, at ganito ang dapat kong matamo. Katulad ng pamana ang buhay; at wala kang ginawa upang kamtin iyon nang may katumbas na bayad, kaya gayundin dapat ang Kalugurang Sensuwal. Huwag ipinid ang sarili sa tahanan; bagkus hayaang bukás ang mga bintana, bukás na bukás, upang marinig ang unang tunog ng paglalandas ng mga kawal, kapag ang Sampánaw ng mga Pandama ay sumapit, sa saliw ng musika at wagayway ng mga watawat.

Huwag magpalinlang sa mga lapastangan, na nagwiwikang mapanganib bukod sa mahirap ang serbisyo. Ang serbisyo ng kalugurang sensuwal ay palaging kasiya-siya. Papagurin ka nito, at papagurin nang may nakalalasing na kaluwalhatian. At pangwakas, kapag gumulapay ka sa lansangan, kainggit-inggit ang iyong mabuting kapalaran. Kapag dumaan sa kalye ang karo ng iyong bangkay, ang mga Anyo na humubog ng mga pagnanasa mo ay magpapaulan ng mga liryo at puting rosas sa rabaw ng iyong ataul; papasanin ka sa balikat ng mga kabataang bathala ng Olimpo, saka ililibing sa Himlayan ng Huwaran, na ang mga mawsoleo ng panulaan ay kumikislap sa sukdulang kaputian.

Yakap (1890), guhit ni Raphaël Collin

Yakap (1890), guhit ni Raphaël Collin. Dominyo ng publiko, at hinango sa artsibo ng zorger.com

“Magpakalasing” ni Charles Baudelaire

Halaw at salin ng  “Enivrez-Vous” ni Charles Baudelaire mula sa orihinal na Pranses
Halaw at salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Magpakalasing

Kailangan mong palaging malasing. Iyon lamang ang kailangan—at ang tanging paraan. Upang malimot ang karima-rimarim na oras na bumabali sa gulugod at nagpapakuba sa iyo, dapat kang malango nang walang humpay.

Ngunit saan? Sa alak, tula o birtud, anuman ang naisin. Subalit magpakalasing.

Kung sakali’t sa hagdan ng palasyo, o sa lungting damuhan sa gilid ng kanal, o sa malamlam na silid ng pag-iisa ay nagising ka, humuhulas ang tamà o hilo, tanungin ang hangin, ang alon, ang bituin, ang ibon, ang orasan, ang lahat ng lumilipad, ang lahat ng umuungol, ang lahat ng gumugulong, ang lahat ng umaawit, ang lahat ng bumubulong. . . tanungin kung anong oras na, at ang hangin, alon, bituin, ibon, orasan ay tutugon sa iyo:  “Panahon na upang magpakalasing! Para hindi maging alipin ng panahon, magpakalango nang walang puknat! Sa alak, sa tula o sa birtud, anuman ang ibigin!”

Retrato mula sa www.pdphoto.org

Retrato mula sa http://www.pdphoto.org

Mga Hulagway sa Kamay ni Renata Domagalska

Flamenco, guhit ni Renata Domagalska.

Flamenco, guhit ni Renata Domagalska.

Malikot, malandi, at marikit ang mga hulagway na iginuguhit ni Renata Domagalska. Sumasayaw sa kambas ang kaniyang mga binibini sa himig ng flamenco, at tatatak sa gunita ang mga mukhang animo’y namimighati ngunit nagmamahal. Marahas, mabilis, magaspang ang hagod ng mga kulay, mga kulay na bagaman mababansagan ng impresyonismo o ekspresyonismo ay ibig kumawala sa mga de-kahong taguri o kalakaran. Maglalaro ang guniguni ni Domagalska sa hubad na katawan ng babae, at dito ipakikita ng pintor ang kaniyang kadalubhasaan sa pigura at erotika, at ang dating pagtanaw sa babae ay makakargahan ng magnetikong pahiwatig dahil hinahatak ang sinuman na tumanaw sa paningin ng isa ring babae.

Passivity, guhit ni Renata Domagalska. Oleo sa kambas.

Passivity, guhit ni Renata Domagalska. Oleo sa kambas.

Una kong napansin ang mga pintura ni Domagalska sa Flcker. Napahanga ako sa kaniyang serye ng mga lastag na babae at mananayaw, at pagkaraan ay nag-usisa ng iba pang pagkakakilanlan sa pintor. Nag-email ako pagkaraan sa kaniya’t nakipaghuntahan sa himpapawid tuwing hatinggabi. At bagaman magkalayo ang aming kultura at magkaiba ang tabas ng wika, ay sinikap pa rin niyang tugunin ang aking mga tanong sa Ingles. Polish ang wika ni Domagalska ngunit gaya ng iba pang pandaigdigang tao ay mahusay din sa iba pang wikang internasyonal.

“Hindi ko iniintindi ang sasabihin ng publiko,” ani Domagalska sa Ingles. “Nais kong lumikha at magpinta ng mga positibong larawan. “Hitik ang ating daigdig sa pighati, panlulumo, ligalig, at digmaan. Makikita iyan sa maraming likhang-sining. Nais ko namang lumihis. Nais kong magbigay ng pag-asa, at magpahatid ng matitimyas na damdamin ng tao.”

Mahaba ang kasaysayan ng Poland, at ang bansang ito ay dumanas ng madudugong digmaan, at pagkakawatak-watak at pananakop ng dayuhan, at panggigigipit kahit ng mga dugong bughaw, at muling pagbubuo ng kabansaan. Malalim din ang tradisyon ng sining ng Poland, mulang sinauna hanggang makabagong panahon, at ang mga ito ang tinutuntungan ni Domagalska upang lumikha ng iba’t ibang makukulay na hulagway at kaisipan.

Relief in Closeness, guhit ni Renata Domagalska.

Relief in Closeness, guhit ni Renata Domagalska.

Edad 31 pa lamang si Domagalska ngunit waring ang kaniyang kaluluwa’y dumanas ng ilang siglong paglalakbay. “Gumuguhit at nagpipinta ako kahit noong bata pa ako,” paliwanag niya sa Ingles. “Hindi ko maipaliwag kung bakit gusto kong gumuhit. Parang may humihimok sa akin, at ang tinig ay parang nanggagaling kung saan. Nagsimula akong magpinta ng batang nagpi-figure skating. Iginuhit ko ang masasayang tagpo ng pamilya. Kasi’y hindi ko naranasan ang magkaroon ng isang masayang pamilya noong bata pa ako.”

Nagtapos si Domagalska sa Panstwowe Liceum Sztuk Plastycznych, na sekundaryang paaralan sa Poznan, noong 1998. Pagkaraan, nagtrabaho siyang computer graphic artist sa isang kompanya ngunit nagbitiw at nagpasiyang ibuhos ang buhay sa pagpipinta, pagdidisenyo, at iba pang uri ng sining. “Noon ay naaagaw ang aking oras sa pagtatrabaho sa harap ng kompiyuter. Ipinasiya kong ilaan ang 90 porsiyento ng aking panahon sa pagpipinta, at ang 10 porsiyento ay para sa iba pang gawain at paglilibang.”

Pope John Paul II, guhit ni Renata Domagalska.

Pope John Paul II, guhit ni Renata Domagalska.

Iba’t ibang anggulo ng personalidad ang pinapaksa ni Domagalska, at maibibilang ang pinakatanyag na anak ng Poland sa siglo 20: si Papa Juan Pablo II. Iguguhit din niya ang mga tagpo mulang dalampasigan hanggang bukirin at kahuyan. Ang nakagugulat ay tila napagagalaw niya ang mga larawan, na kung hindi man binubughan ng simoy ay nangangatal sa sukdulang kaligayahan.

Lumihis si Domagalska sa promosyon ng kaniyang mga akda. Bagaman napapabilang ang ilang pintura niya sa mga galeriya sa Poland, higit na makikilala siya sa pamamagitan ng online gallery na nagtatampok sa mga kabataang pintor at eskultor ng Poland. Hindi siya sumunod sa tradisyonal na pamamaraan na parang naghihintay lagi ng patron na maliligaw at papansin ng kaniyang mga akda, bagkus sinasalubong niya ang madla sa pamamagitan ng elektronikong ugnayan sa himpapawid.

Paano naman niya hinahasa ang kaniyang sarili sa piniling sining? “Palagi akong nagpipinta,” sambit ni Domagalska. Taon-taon ay sinisikap kong baguhin ang aking estilo. Dati, nakabukod wari ang aking modelo sa kaniyang kaligiran. Ngayon, sinisikap kong iangkop ang anyo at kilos ng modelo sa paligid niya.” Itinuring ni Domagalska ang kaniyang estilo ngayon na higit na panatag at malamyos, kaysa noon na pawang madidilim at ekspresyonistiko.

Nude, guhit ni Renata Domagalska. Oleo sa kambas.

Nude, guhit ni Renata Domagalska. Oleo sa kambas.

“Marami na tayong alam sa daigdig,” pahatid niya, “ngunit nakapagtatakang marami pa rin tayong dapat tuklasin sa kalooban ng tao.” Ang sari-saring emosyon ang nais hulihin ni Domagalska sa kambas, at ipahiwatig na hindi dapat laging panaigin ang isip sa lahat ng bagay. “Natitiwalag na tayo sa ating mga sarili. Ginagamit natin ang utak, at kinakaligtaan ang kibot ng damdamin. Kinakaligtaan natin ang mga likás na pagdama at pagsagap sa daigdig. Halimbawa, ang erotisismo ay bahagi ng ating likas na pagkatao ngunit itinatatwa ito ng ilan. Magkukunwari tayo sa kalibugan, subalit lilitaw at lilitaw ang totoo.”

Ano naman ang kaniyang masasabi bilang mamamayan ng Poland? “Mahal ko ang Poland. Mahal ko ang aking pinagmulang nayon at kahuyan. Gayunman, itinuturing ko rin ang sarili na anak nitong sandaigdigan, na nangangarap na mabubuwag ang hanggahan ng mga nasyon, na mag-uusap tayo sa wikang makapagbubuklod at makapagpapaunawa sa isa’t isa.”

Ikinuwento pa ni Domagalska na nakatagpo niya minsan ang isang matandang pitho [psychic]. “Sabi ng manghuhula’y dati akong taga-Espanya o Portugal. Kung totoo man na ang dating kaluluwa ko’y nagmula sa gayong lugar, hindi ako magtataka dahil parang malapit ang puso ko doon at hindi ko maunawaan.”

Renata Domagalska

Renata Domagalska

“Hindi ko alam kung ano ang magaganap sa hinaharap,” pahiwatig niya. “Problema ko ang aking kalusugan, at marahil, kung ano ang magiging lagay ng aking katawan ang magtatakda rin kung hanggang saan makararating ang aking sining.” Nais ni Renata Domagalska na huwag nang pag-usapan pa kung ano ang kaniyang dinaramdam (habang sinusulat ito’y ilang ulit siyang naospital), at gaya ng tunay na alagad ng sining, ay higit na pipiliin ang paghahatid ng masasaya, makukulay na hulagway at itampok ang gunita ng tunay na pagmamahal.