Ang Pabula ng Asno, Báka, at Magsasaka

salin ng Tales from A Thousand and One Nights.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ang Pabula ng Asno, Báka, at Magsasaka

‘MAY ISANG MAYAMANG magsasaka na nagmamay-ari ng maraming kawan ng báka. Batid niya ang mga wika ng hayop at ibon. Sa isang kuwadra ay pinagsama niya ang báka at ang asno. Sa bawat pagwawakas ng araw, dumarating ang báka sa puwesto na kinatatalian ng asno at natuklasang winawalisan yaon nang maigi bukod sa tinutubigan; ang sabsaban ay hitik sa uhay at piling sebada; at ang asno ay nakahiga nang kampante (dahil bihira siyang sakyan ng kaniyang amo).

‘Nagkataon na isang araw ay narinig ng magsasaka ang winika ng báka sa asno: ‘Napakasuwerte mo. Nalaspag ako sa pagtatrabaho, samantalang narito ka’t nagpapahinga nang panatag. Kumakain ka ng pinong sebada at sapat ang pangangailangan. Bibihira ka pang sakyan ng iyong amo. Sa aking panig, habambuhay na pagkabato ang makatabi ang araro at gilingan.”

‘Sumagot ang asno: Kapag nagtungo ka sa bukid at at isinunot sa iyo ang památok, magkunwang maysakit at dumapâ. Huwag bumangon kahit paluin; o kapag nakatayo’y biglang humigâ. Kapag hinila ka pabalik at pinakain ng damo, huwag kumain. Mag-ayuno sa isa o dalawang araw; at makasusumpong ka ng pahinga mula sa trabaho.”

‘Tandaang naroon ang magsasaka at narinig ang pinag-uusapan ng dalawa.

‘At nang dumating ang tagapag-araro nang may dayami para sa báka, hindi nito kinain ang hatid. Nang magbalik ang magsasaka kinabukasan para hatakin ang hayop patungo sa bukid ay nagkunwang matamlay ito. Winika ng magsasaka sa tagapag-araro: “Kunin ang asno at gamitin siya sa pagsasáka sa buong araw!”

‘Nagbalik ang lalaki, kinuha ang asno kapalit ng báka, at pinagsaka nang buong araw.

‘Nang matapos ang maghápong trabaho at magbalik ang asno sa kuwadra, nagpasalamat ang báka sa mabuting payo ng asno. Ngunit hindi sumagot ang asno at mapait na pinagsisihan ang kadaldalan.

‘Kinabukasan ay dumating muli ang tagapag-araro at kinuha ang asno sakâ pinagsáka ito hanggang takipsilim; at nang magbalik ang asno na nakasingkaw ang leeg, at nasa kaawa-awang pagkapagod, muling nagpahayag ng pasasalamat sa kaniya ang báka, at pinuri ang katalinuhan nito.

‘“Kung kinimkim ko na lámang ang aking karunungan!” naisip ng asno. Pagdaka’y bumaling siya sa báka at nagwika: “Narinig ko ang aking panginoon na nagwika sa kaniyang alipin: ‘Kung ang báka ay hindi lumusog agad, tangayin siya pa-katayan, at ipagbili siya.’ Ang aking bagabag para sa iyong kaligtasan ang nagtulak sa akin, kaibigan, na mabatid mo ito bago maging huli ang lahat. Sumaiyo nawa ang kapayapaan!”

‘Nang marinig niya ang winika ng asno, nagpasalamat ang báka sa kaniya at nagwika: “Búkas ay buong loob akong magtatrabaho nang kusa.” Inubos niya ang kaniyang pagkain, at dinilaan hanggang luminis ang ngabngaban.

‘Kinabukasan ng umaga, ang magsasaka, na kasama ang kaniyang asawa , ay dinalaw ang baka sa kaniyang kuwadra. Dumating ang tagapag-araro at hinatak palabas ang báka, na nang masilayan ang kaniyang panginoon, ay kumaripas nang takbo at nagtatalon. At napatawa ang magsasaka, at napahiga siya sa likod ng báka.

Nang marinig ng dilag ang kuwento ng ama, winika ni Shahrazad: ‘Walang makayayanig sa aking pananampalataya sa misyong nakatadhana kong tuparin.’

Pinabihis ng Vizir ang kaniyang anak na dalaga sa kasuotang pangkasal, at pinalamutian ng mga hiyas, at naghanda si Shahrazad sa paghahayag ng kasal sa Hari.

‘Bago magpaalam sa kaniyang kapatid, iniutos ni Shahrazad ang mga sumusunod: ‘Kapag tinanggap ako ng Hari, ipatatawag kita. Kapag nakaraos na sa akin ang Hari, dapat mong sabihin: “Ilahad mo sa akin, kapatid ko, ang ilang kuwento ng kagila-gilalas para palipasin ang gabi.” Pagkaraan ay kukuwentuhan kita, at kung nanaisin ng Allah, ay magiging sanhi ng ating paglaya.’

Nagtungo ang Vizir, kasama ang kaniyang anak, sa Hari. At nang ipasok ng Hari sa kaniyang silid ang dalagang si Shahrazad at sumiping sa kaniya, umiyak pagkaraan ang dilag at nagwika: ‘May nakababatà akong kapatid at ibig kong magpaalam sa kaniya.’

Ipinatawag ng Hari si Dunyazad. Nang dumating siya, niyakap niya nang mahigpit ang kapatid, at umupo pagkaraan sa tabi niya.

At winika ni Dunyazad kay Shahrazad: ‘Ilahad mo sa amin, kapatid ko, ang kuwento ng kagila-gilalas, upang palipasin nang masaya ang gabi.’

‘Masusunod,’ tugon niya, ‘kung pahihintulutan ako ng Hari.’

At ang Hari, na hirap makatulog, ay sabik na nakinig sa kuwento ni Shahrazad.

[ITUTULOY. . . .]

Advertisements

“Nokturno,” ni Rubén Darío

Nokturno

salin ng “Nocturno” ni Rubén Darío.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ikaw na duminig sa tibok ng puso ng gabi
ikaw na sa gabi’y balisâ at dinig ang pintông
puminid, ang sigaw ng kotse doon sa malayò
ang tunog na munting umaalingawngaw sa tabi. . .

Sa bawat sandaling hiwaga ang maging tahimik,
at bawat dumating na tao’y nagmula sa selda
sa oras ng patay, sa oras ng higit na sará
ay mababása mo ang guhit ng buntis na pait!

At gaya ng hungkag na basong nilamnan ng kirot
ng mga gunita at sumpang sa puso’y kay málas
ang bigat ng budhi, na lasing sa mga bulaklak,
ang buong pighati ng puso na pistang malungkot.

Ang pasán ng maging mabigo sa dapat matamo
ang wasak na kuta ng hari na sana’y naangkin
ang diwang tumimo na hindi sumilang sa ningning
ang mithi ng aking pag-iral noon pa sa mundo!

Umahon ang lahat sa katahimikang kay lawak
na gabi’y nilukob ang bayang ilusyon sa tanaw
at ako’y bumalik na hiyaw sa dibdib ng bayang
tinuhog, niyugyog ang ubod ng pusong umiyak.

“Awit ng Taglagas sa Tagsibol,” ni Rubén Darío

Awit ng Taglagas sa Tagsibol

salin ng “Cancion de Otoño en Primavera,” ni Rubén Darío.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Kabataan, ang dibinong kayamanang
maglalahò at hindi na magbabalik!
Ibig ko mang lumuha pa’y itong taglay
Ng puso ko’y walang lakas na tumangis. .  .

Ang puso ko’y lubhang hitik sa bituing
Marami ang kasaysayang di masabi—
Siya’y paslit sa daigdig na ituring
na pasakit at magdusa’y anong dami!

Purong sinag siyang tuwa sa umaga
at may ngiti ng bulaklak pagkaambon;
Buhok niya’y tila gabing tinamasa
ang karimlan at kalisúd na umahon.

Mahiyain at tahimik, ako’y paslit
na di kayang gawin yaong ibang kási.
Pag-ibig ko sa kaniya’y abot-langit:
Ang tambalang Erodiyas at Salomé. .  .

Kabataan, yamang taglay ng Maylikha,
Naglaho ka sa piling ko mula noon!
Ibig ko mang lumuha pa’y di magawa,
At lumuha’y hindi batid kahit ngayong

Ang kabila’y higit namang sensitibo
mapayapa, mapagmahal, at matatag
Taglay yaong pagnanais na matamo
ang pag-ibig na mahirap nang matuklas.

Sa kabila ng kaniyang kahinhinan
Kung umibig siya’y ano’t isang lihim:
Ang patadyong niyang suot na makulay
ay nagkubli ng babaeng nababaliw. . .

Kabataan, yamang taglay ng Maylikha,
Naglaho ka sa piling ko mula noon!
Ibig ko mang lumuha pa’y di magawa,
At lumuha’y hindi batid kahit ngayon.

Ang labi ko ay ninasa niyang kunin
At nabuwang naman ako nang tumusok
Sa puso ko ang kaniyang mga pangil—
walang hanggan ang kaniyang halik, yapós.

Libog niya ay tila ba lumalabis;
Puso niya ay lagablab sa buhay ko;
Bawat haplos niyang mula nang magtalik
Ay hanggahang walang tuldok sa espasyo.

Inakala niyang walang pagkaluoy
yaong aming lamán, mula sa Lemlunay;
Di inisip kung maglaho sa tagsibol
ang kay-raming bulaklak na makukulay.

Kabataan, yamang taglay ng Maylikha,
Naglaho ka sa piling ko mula noon!
Ibig ko mang lumuha pa’y di magawa,
At lumuha’y hindi batid kahit ngayon.

At ang iba! Sa maraming klima mula
Sa malayong mga pook at lupalop
Ay palabas nitong aking mga tugma
Ang pangarap na babaeng niloloob.

Hinanap ko ang prinsesa ngunit bigo,
At naghintay nang naghintay siyang hapis.
Ang tadhana ay malupit, pumapasò.
Di darating ang prinsesang umaawit.

Ngunit kahit makulimlim ang panahon,
Ang pag-ibig sa kaniya’y walang maliw.
Ubanin man ako’y handang makalikom
niyong libong rosas doon sa may hardin.

Kabataan, yamang taglay ng Maylikha,
Naglaho ka sa piling ko mula noon!
Ibig ko mang lumuha pa’y di magawa,
At lumuha’y hindi batid kahit ngayon.

Akin pa rin, gayumpaman, ang Liwayway!

“Malungkot, napakalungkot,” ni Ruben Darío

Malungkot, napakalungkot

salin ng “Triste, muy tristemente” ni Ruben Darío ng Nicaragua.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo ng Filipinas.

Isang araw, ako’y lungkot, lubhang lungkot
nang lumigwak ang tubigang humahagok:

ang magdamag ay matamis, pinilakan.
Gabi’y nangis, humihikbi. Ang karimla’y

luha nitong kung artista’y mahiwaga
at humalo’y pinong lilang humihiwa.

Ang artista’y ako, luha’y misteryosong
bumubukal sa kalul’wang umaasó.

“Ang Maginoong Asintado,” ni Charles Baudelaire

salin ng “Le galant tireur” ni Charles Baudelaire.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Ang Maginoong Asintado

Habang tinatahak ng karwahe ang kahuyan ay iniutos niya sa kutsero na huminto sa kapitbahayan ng pinagsasanayang barilan, at winikang ibig niyang magpaputok nang ilang ulit para lustayin ang oras. Hindi ba ang pagpatay ng halimaw na Oras ang pinakakaraniwan at lehitimong gawain ng tao?—Magilas siyang nag-abot ng kamay sa kaniyang mahal, marikit, at kasuklam-suklam na esposa; ang mahiwagang babae na utang niya ang maraming kaluguran, ang maraming sákit, at marahil ang malaking bahagi ng kaniyang pagkapantas.

Ilang bála ang lumihis sa binalak na sapulin, isa sa mga ito ang umimbulog palangit, at habang ang kaakit-akit na nilalang ay humahalakhak nang lugod na lugod, nang-uuyam sa walang latóy na bana, pumaling nang brusko sa kaniya ang lalaki sakâ nagwikang, “Masdan ang manyika doon sa malayo, sa gawing kanan, na ang tungki ng ilong ay nakaturo paitaas, at may anyong maangas. Aking anghel, iisipin ko na lámang na siya ay ikaw!”

Pumikit siya at kinalabit ang gatilyo. Halos mapugot  ang ulo ng manyika.

Pagkaraan, yumukod siya sa harap ng kaniyang mahal, marikit, at kasumpa-sumpang esposa, ang kaniyang di-maiiwasan at kaawa-awang musa, hinagkan nang may paggalang ang kamay nito, at nagwika, “Ay, aking anghel, maraming salamat at ikaw ang nagpagaling sa akin!”

“May Babaeng Naghihintay sa Akin,” ni Walt Whitman

salin ng “A Woman Waits for Me,” ni Walt Whitman.
salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

May Babaeng Naghihintay sa Akin

May babaeng naghihintay sa akin—taglay niya ang lahat, walang pagkukulang,
Ngunit kulang ang lahat, kung wala ang pagtatalik, o kaya’y kung kulang
ang umedad ng tamang lalaki.

Taglay ng sex ang lahat,
mga láwas, kaluluwa, pruweba, puresa, delikadesa, resulta, promulgasyon,
awit, utos, kalusugan, dangal, hiwagang maternal, gatas na seminal;
Lahat ng pag-asa, benepisyo, handog,
Lahat ng silakbo, pag-ibig, kagandahan, tuwa ng lupain,
Lahat ng gobyerno, hukom, diyos, sinundang tao ng lupain,
Bihag sila ng sex, bilang bahagi ng sarili, at ng katwiran ng sarili.

Di nahihiya, ang lalaking kilala ko at kinikilala ay batid ang linamnam ng sex,
Di nahihiya, ang babaeng batid ko at kinikilala ay tanggap ang taglay niya.

Ngayon ay lalayô ako sa mga walang tinag na babae,
Makikipisan ako sa kaniyang naghihintay sa akin, at sa mga babaeng
maiinit ang dugo at sapat para sa akin;
Nakikita kong nauunawaan nila ako, at hindi ako itinatakwil;
Nakikita kong karapat-dapat sila sa akin—ako ang magiging malakas na bana
ng mga babaeng ito.

Sila ay hindi mababà kaysa akin,
Nasunog ang kanilang mukha sa maningning na araw at hihip ng simoy,
Taglay ng kanilang lamán ang matandang dibinong lambot at tatag,
Alam nilang lumangoy, gumaod, sumakay, mambuno, tumudla, tumakbo,
sumapol, umatras, sumulong, sumalungat, ipagtanggol ang sarili,
Sila ang sukdulang bunga ng sariling pagpapagal—sila ay panatag, malinaw,
hawak ang sarili.

Hahatakin ko kayong palapit sa akin, o mga babae!
Hindi ko kayo mapawawalan, gagawa ako ng mabuti sa inyo,
Ako ay para sa inyo, at kayo ay para sa akin, hindi lámang para sa akin,
bagkus sa kapakanan ng iba;
Nakabalot sa inyong paghimbing ang mga dakilang bayani at makata,
Ayaw nilang mapukaw sa hipo ng sinumang tao kundi sa akin lámang.

Tanging ako, o mga babae—Ako ang lumilikha ng sariling landas,
Ako ay mahigpit, matalas, malaki, at di-mabubuyo—ngunit mahal ko kayo,
Hindi ko kayo sasaktan nang higit sa kinakailangan ninyo,
Isinasalin ko ang mga bagay para magsimula ng mga anak na angkop
sa Mga Estadong Ito—idiniriin ko ang mababagal, magagaspang na láman,
Inihanda ang sarili sa magaganap—nakinig ako sa mga panambitan,
Hindi ako makaaatras hangga’t hindi nailalagak ang matagal nang naipon
sa aking kalooban.

Sa pamamagitan ninyo ay naipaaagos ko ang mga sinikil na ilog ng sarili,
Ibinabalabal ko sa inyo ang laksang taong darating,
Sa inyo ay pinasisibol ko ang pinakamamahal sa akin at sa America,
Ang mga patak na dinalisay mula sa inyo ay lalagong mabagsik at atletikong
dalaga, bagong artista, musiko, at mang-aawit,
Ang mga sanggol na ipinagbuntis ninyo ay magsisilang din ng kanilang anak,
Hihingin ko ang mga perpektong tao mula sa aking mga ginugol na pag-ibig,
Inaasahan ko na magsasanib-sanib sila, gaya ng pagsasanib natin ngayon,
Bibilangin ko ang mga bunga ng rumaragasang ulan ng mga ito,
gaya ng pagbilang sa mga bunga ng rumaragasang ulang bigay ko ngayon,
Hahanapin ko ang mapag-arugang sibol mula sa pagsilang, búhay, kamatayan,
inmortalidad, na mapagkandili kong itinatanim ngayon.

“Napakabihira,” ni C.P. Cavafy

Salin ng  “Very Seldom,” ni C.P. Cavafy.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Napakabihira

Siya ang hukluban. Kuba at marungis,
Siya ay binalda ng abuso’t taon,
Kay rahang lumakad pagtawid sa daan.
Ngunit pag sumapit sa kaniyang bahay,
Itatago niya ang lungkot-panahon
At gugunitain ang anyong makisig.

Ngayon, binibigkas ng mga binata
Ang kaniyang tula. Ang sariling tanaw
Niya’y dumaraan sa kanilang diwa.
Ang malusog nilang taglay na isipan,
Ang dingál at tatág ng básal na láwas,
Ay anu’t napukaw ng Gandáng matikas.

C.P. Cavafy

C.P. Cavafy