Ang Rebelde

Salin ng “Bidrohi” ng dakilang makatang Bengali na si Kazi Nazrul Islam, batay sa saling Ingles ni Mohammad Nurul Huda.
Salin sa eleganteng Filipino ni Roberto T. Añonuevo.

Kazi Nazrul Islam

Kazi Nazrul Islam, guhit sa tubig-kulay ni Alaptagin Tushar, 1995, Dhaka

Ang Rebelde

Sabihin, Magiting,
Sabihing: Taas-noo ang aking pagkatao!

Nakatanaw sa ulo ko
Ang matayog na bundok Himalaya!
Sabihin, Magiting,
Sabihing: Pinupunit ang malawak na himpapawid,
Iniiwan ang mga buwan, planeta, at bituin,
Nilalagos  ang lupa at ang langit,
Itinutulak ang sagradong luklukan ng Maykapal,
Bumangon ako,
Ako na malimit na kababalaghan ng daigdig!
Kumikinang sa aking noo ang galít na Diyos
Na gaya ng maningning na sagisag ng maharlika.
Sabihin, Magiting,
Sabihing taas-noo ang aking pagkatao!

Ako ang iresponsable, malupit, at bastos.
Ako ang hari ng matinding kaguluhan,
Ako ang bagyo, ako ang pagwasak,
Ako ang ligalig, ang sumpa ng uniberso.
Wala akong awa,
Dinudurog ko ang lahat ng bagay.
Magulo ako at walang sinusunod na batas,
Sinusuway ko ang patakaran at disiplina.
Ako ang Durjati, ako ang unos sa tag-araw,
Ako ang rebelde, ang suwail na anak ng daigdig!
Sabihin, Magiting,
Sabihing taas-noo ang aking pagkatao!

Ako ang buhawi, ako ang dagudog
Ako ang wumawasak ng lahat ng nasa daan!
Ako ang himig ng nakalalasing na sayaw,
Sumasayaw ako sang-ayon sa kaluguran,
Ako ang malayaw na kasiyahan ng buhay!
Ako ang Hambeer, ang Chhayanata, ang Hindole,
Ako ang walang humpay na pagkabalisa,
Ako ang aliw at indak habang gumagalaw!
Ginagawa ko kung ano ang ibig anumang oras,
Niyayakap ko ang kaaway at binubuno ang kamatayan,
Ako ang baliw. Ako ang ipuipo!
Ako ang salot na peste, ang malubhang takot,
Ako ang kamatayan ng lahat ng hari ng sindak,
Ako ang ganap ng pagkabalisa habang buhay!
Sabihin, Magiting,
Sabihing taas-noo ang aking pagkatao!

Ako ang paglikha! Ako ang pagwasak!

Ako ang paninirahan, ako ang libingan,
Ako ang wakas, ang wakas ng magdamag!
Ako ang anak ni Indrani
Na may buwan sa tuktok ng ulo
At araw sa pilipisan.
Tangan ng isang kamay ko ang payat na plawta
Habang tangan ng kabila ang tambol pandigma!
Ako ang Bedouin, ako ang Chengis,
Wala akong sinasaluduhan kundi ang sarili!
Ako ang kulog,
Ako ang tunog ng Brahma sa langit at lupa,
Ako ang dagundong ng kalatong ni Israfil,
Ako ang malaking salapang ni Pinakpani,
Ako ang tungkod ng dakilang hari ng katotohanan,
Ako ang Chakra at ang dakilang Shanka,
Ako ang makapangyarihang sinaunang sigaw!
Ako si Durbasha na Poot, ang mag-aaral ni Bishyamitra.
Ako ang silakbo ng sunog sa kagubatan,
Sinusunog ko hanggang maabo ang sangkalawakan!
Ako ang malutong na halakhak ng pusong mapagbigay.
Ako ang kalaban ng paglikha, ang matinding sindak!
Ako ang lahò ng labindalawang araw,
Ako ang tagapagbadya ng pangwakas ng paggunaw!
Tahimik ako minsan at payapa kung minsan,
Ngunit nahihibang sa mga sandaling di-inaasahan.
Ako ang bagong kasibulan ng liwayway,
Nililigis ng mga paa ko ang kahambugan ng Maykapal!

Ako ang ngitngit ng humahalihaw na bagyo.
Ako ang umaatungal na daluyong ng karagatan.
Ako ang patuloy na dumadaloy at masaya,
Ako ang umaagos gaya ng maingay na batis.
Ako ang maitim, mahabang buhok ng dalaga;
Ako ang kislap ng apoy sa kaniyang mga mata.
Ako ang banayad na pag-ibig na nakahimlay
Sa puso ng disiseis na kabataaan.
Ako ang kasiyahan na walang hanggahan!
Ako ang mapaghanap na kaluluwa ng maysakit.
Ako ang kaawa-awang ungol ng kulang-palad!
Ako ang kirot at pighati ng walang tahanan.
Ako ang pagdurusa ng nilalait na puso.
Ako ang hinanakit at kabaliwan ng tinalikdan ng mahal!

Ako ang di-mausal na dalamhati.
Ako ang nangangatal na hipo ng isang birhen.
Ako ang pitlag na banayad sa kaniyang unang halik.
Ako ang sulyap ng nakakulubong na sinta.
Ako ang kaniyang malimit tinititigan nang lihim.
Ako ang tuwa mula sa dibdib ng dalagitang umiibig.
Ako ang kuliling ng musika sa kaniyang galang-galang!
Ako ang batang eternal, ang kabataan habang buhay.
Ako ang mahiyaing dalagitang kabadong sumisibol.
Ako ang nakapananariwang dayaray ng timog.
Ako ang malungkuting amihan ng silangan.
Ako ang matimtimang awit ng makatang mapagbulay,
Ako ang maindayog na musika ng kaniyang lira!
Ako ang uhaw na di-matighaw sa katanghaliang-tapat.
Ang ang nagliliyab, mabalasik na araw.
Ako ang lumalaguklok na matang-tubig ng disyerto.
Ako ang malamig na lilim ng mga punongkahoy!
Napatakbo ako sa matinding ligayang nakababaliw,
Nabubuwang na nga yata ako! Nabubuwang ako!
Bigla kong nakilala ang aking sarili,
At gumuho ngayon ang lahat ng huwad na hadlang.
Ako ang pagbangon. Ako ang pagbagsak.
Ako ang kamalayan ng kubling malay ng kaluluwa.
Ako ang watawat ng tagumpay sa pinto ng mundo.
Ako ang mabunying senyas ng tagumpay ng tao.
Pumapalakpak akong nagpupuri gaya ng buhawi,
Nilalandas ang langit at ang lupa.
Sakay ako ng makapangyarihang kabayong si Borrak
Na humahalinghing sa labis na pagkatuwa!
Ako ang umaasóng bulkan sa dibdib ng sangkalupaan.
Ako ang humahalihaw na apoy sa mga kahuyan.
Ako ang dagat ng silakbo ng Gimokudan.
Inililipad ako ng bagwis ng kidlat nang matalinghaga.
Isinasambulat ko ang karalitaan at takot sa paligid.
Naghahatid ako ng nakaririnding lindol sa daigdig.

Ako ang plawta ni Orpheus,
At nagpapahimbing sa nilalagnat na kalupaan.
Ako ang pumapatay ng apoy sa impiyerno.
Taglay ko ang mensahe ng himagsik ng lupa at langit!
Ako ang rumaragasang baha.
May panahong ako ang nagpapataba ng lupa,
At ako rin ang nagdudulot na malawakang salanta.
Hinablot ko sa dibdib ni Bishnu ang dalawang dalagita!
Ako ang kawalang-katarungan. Ako ang bulalakaw.
Ako ang Saturno. Ako ang apoy ng taeng-bituin.
Ako ang makamandag na ulupong!
Ako si Chandi na pugot ang ulo, ang baganing mapanira,
Na nakaupo sa naglalagablab na kailaliman.
Ngumingiti ako gaya ng inosenteng bulaklak!
Ako ang malupit na palakol ni Parsurama,
At papatayin ko ang mga mandirigma
Upang maisilang ang armonya’t kapayapaan ng uniberso.
Ako ang sudsod ng araro sa mga balikat ng Balarama,
At lilinangin nang magaan ang kalunos-lunos na lupain,
At lilikha ng bagong uniberso ng tuwa at kapayapaan.
Lupaypay sa pakikibaka, ako, ang dakilang rebelde,
Ay tahimik na mamamahinga lamang kapag natuklasang
Ang langit at ang simoy ay malaya sa taghoy ng inaapi,
At napawi sa larangan ng digma ang mga duguang tabak.
Saka lamang ako, na pagod sa pakikibaka, mamamahinga,
Ako ang dakilang rebelde.

Advertisements

Rescue Operations at iba pang kontak para sa nasalanta ng Bagyong Ondoy

Heto ang mga telepono na puwedeng kontakin ng mga apektado ng bagyong Ondoy.

Rescue Operations
1. National Disaster Coordinating Council (NDCC) (+632-9125668, +632-9111406, +632-9115061, +632-9122665) Help hotlines: (+65 734-2118, 734-2120)
2. Philippine Coast Guard (+632-5276136)
3. Air Force (+63908-1126976, +632-8535023)
4. Metro Manila Development Authority (136)
5. Marikina City Rescue (+632-6462436, +632-6462423, +632920-9072902)
6. Pasig Rescue Emergency Number (+632-6310099)
7. Quezon City Rescue (161)
8. San Juan City Hall Command Post (+632-4681697)
9. Bureau of Fire Protection Region III (Central Luzon) Hotline: (+63245-9634376)
10. Senator Dick Gordon (+639178997898, +63938-444BOYS, +632-9342118, +632-4338528)
11. Senator Manny Villar (+639174226800. +639172414864, +639276751981)

Civil Society/ Media
1. Philippine National Red Cross (143, +632-5270000)
2. Philippine National Red Cross Rizal Chapter operations center hotline: (+632-6350922, +632-6347824)
3. Go to GMA Facebook page & post complete addresses and names of people in need of immediate help.
4. ABS-CBN Typhoon Ondoy Hotline: (+632-4163641)
5. Jam 88.3: (+632- 6318803) or SMS at JAM (space) 883 (space) your message to 2968

Rubber Boat Requests, 4×4 Trucks

1. NCRPO (+632-8383203, +632-8383354)
2. Private citizens who would like to lend their motor boats for rescue
please call emergency nos: +632-9125668, +632-9111406, +632-9122665, +632-9115061)
3. You can also text (+632917-4226800 or +632927-6751981) for rescue dump trucks.

4. For those who are able to lend 4×4 trucks for rescue: Please send truck to Greenhills Shoppng Center Unimart Grocery to await deployment, Tel No. (+632920-9072902)
Power Supply
* Meralco (+63917-5592824, 16211, +63920-9292824) If you want service cut off to your area to prevent fires and electrocution.

Relief Aid and Donations
1. Victory Fort is opening its doors to those affected by the typhoon. Call 813-FORT.
2. NoyMar relief Operations: Clare Amador (+639285205508) or Jana Vicente at +639285205499). Drop off for relief donations is at Balay Expo Center across Farmers Market Cubao.
3. Miriam Quiambao drop off points: One Orchard Road Building in Eastwood, or message http://www.twitter.com/miriamq for more details.
4. Philippine Army Gym inside Fort Bonifacio or GHQ Gym in Camp Aguinaldo are now distributing donations for Ondoy Victims.
5. Team Manila stores in Trinoma, Mall of Asia, Jupiter Bel-Air and Rockwell shall be accepting relief goods (Canned Goods, Ready-to-drink Milk,Bottled Water and Clothes) for distribution by Veritas.
6. Caritas Manila Office at Jesus St., Pandacan Manila near Nagtahan Bridge (+632-5639298, +632-5639308)
7. Radio Veritas at Veritas Tower West Ave. Cor EDSA (+632-9257931-40)
8. Aranaz Stores in Rockwell & Greenbelt is accepting donations of any kind for Payatas communities affected by Ondoy
9. Simbahang Lingkod ng Bayan Task Force Noah, a disaster response arm of the Jesuits, is accepting donations. Please drop it off sa Ateneo Cervini Dorm.
10. Philippine National Red Cross` different ways to Donate.
11. Red Cross Load Donations: Right now the easiest way to make donations from the seat of your chair is via mobile phone load. The Red Cross Rescue and Relief Operations. Text: RED<space>AMOUNT to 2899 (Globe) or 4483 (Smart)
12. Ateneo de Manila University is now accepting donations for the victims of Ondoy. Donations can be dropped at MVP Lobby. For those stranded/those who need help: To all students who need help or know of people who need help. Please text the name, location, and contact number to (+6329088877166). ATENEO, which is now an open shelter, accepts refugees. Call (+632917-8952792)
13. Papemelroti stores in 91 Roces Ave. / Ali Mall Cubao / SM City North EDSA / SM Fairview / SM Megamall / Glorietta 3 in Makati / SM Centerpoint / SM Southmall are accepting relief goods (canned goods / milk / bottled water / clothes – NO CASH pls.)
14. TXTPower now accepts donations via SmartMoney 5577514418667103, GCash 09179751092 and Paypal http://is.gd/3GvuN
15. Our Lady of Pentecost Parish (+632-4342397, +632-9290665) per Gabe Mercado, donations are very much welcome. The Parish is located at 12 F. Dela Rosa corner C. Salvador Sts., Loyola Heights, Quezon City.
16. Hillsborough Village Chapel – Water, blankets, shoes, and clothes may be sent to Hillsborough Village Chapel in Muntinlupa City. These will go to families whose houses were washed out in the nearby sitios.
17. Greenhills/Mandaluyong/San Juan Area, if you want to help out with the rescue and relief operations, you can drop off your donations (clothes, food, etc..) at La Salle Greenhills Gate 2 tomorrow or volunteer from 9am to receive, sort, repack the donations.
18. Petron: You may bring your relief goods to all Petron branches.
19. LUCA stores (Rockwell, Shang-rila, Eastwood, or GA towers): Send your old clothes & donations (no cash pls).
20. “LUZON RELIEF: Volunteer / Donate / Pray”: Donations can be brought to RENAISSANCE FITNESS CENTER, 2nd Floor, Bramante Building, Renaissance Towers Ortigas, Meralco Avenue, Pasig City starting MONDAY (Sept.28) / 9am – 7pm Contact Person: Warren Habaluyas (+632929-8713488) or email at luzonrelief@gmail.com
21. MOONSHINE boutique in Rockwell also accepting relief good to help Ondoy victims in Marikina and Cainta.
22. Katipunan Avenue. Contact Erica Paredes at (+632917-4741930) — they need bread, packed juice, sandwich filling (tuna, chicken, anything) You can help her make them, deliver the sandwiches to her house, or help her distribute! Call for more details.
23. Manor Superclub, Eastwood City will accept goods and other emergency items starting Sunday at 10 am.
24. Citizens Disaster Response Center (CDRC): Relief goods for typhoon victims being accepted at 72-A Times St., West Triangle, QC. Tel (+632-9299820/22)
25. MINISTOP IBARRA (Espana cor. Blumentritt, Sampaloc Manila) is also accepting relief goods, Food (non-perishable goods only) Clothing, Medicines, Beds, Pillows, Blankets, Emergency Supplies to help Typhoon Ondoy victims.

People Tracker (using your phones, get your friends and family to turn on their finderservice for you)

* FINDERSERVICE. For Smart, text “wis <your name> <your mobile>” to 386.
* FINDERSERVICE. For Globe, text “find <your name> <your mobile> to 7000.

Humihimig ng Kamatayan ang Biyolin

salin ng “La muerte afina su violin” ni Salomón de la Selva
salin at halaw mula sa orihinal na Espanyol ni Roberto T. Añonuevo

Humihimig ng Kamatayan ang Biyolin

Humihimig ng kamatayan ang biyolin:
Ani Kamatayan: Kumikinig akong sasaliw
sa sayaw na walang katapusan
sa himpapawid, sa lupain, sa karagatan!

Humihimig ng kamatayan ang biyolin.
Humihimig ang biyolin. Sumayaw tayo!
Magiging maningning na hasmin sa simoy
ang aking kaluluwa,
maputi at malambot at magaan…
maputi at malambot at magaan
na pawang nakapagpapaluha sa akin.

Sa hangin, ang kaluluwa ko’y bulaklak
Sa hangin, ang kaluluwa ko’y halimuyak.
Ang halimuyak ng kaluluwa ko’y pag-ibig.
Ay, ilang kabataan ang maiinggit sa akin!

Magagandang babae’t dalagang donselya!
Sa ilalim ng mga bulak at linong kumot
na simputi ng dalisay na liryo at estrelya,
ang makasiping ka’y ang aking kapalaran.

Tapos na ang pambungad na pagpapakilala.
Simula na ng sayaw, sayaw na walang humpay
At kinakalabit nito ang kuwerdas ng puso ko,
ang Kamatayang masayang hinihimig ng biyolin.

Retrato mula sa kagandahang-loob ng Photos8.com

Retrato mula sa kagandahang-loob ng Photos8.com

Bighani ng Infomercial

“Infomercial” ang isa sa mga bulaklak ng dila na katumbas ng “propaganda” bagaman malayang pabulaanan ito ng mga kandidatong politiko sa darating na halalan 2010. Mula sa pinagsanib na mga salitang “information” at “commercial,” ang bagong imbentong salita’y nagkaroon ng pambihirang bisa sa bokabularyo ng taumbayan dahil ito ang ginagamit na palusot ng mga politiko upang maisahimpapawid sa radyo at telebisyon, o kaya’y mailathala sa mga pahayagan at internet, ang kanilang pangalan, bisyon, programa, at kung ano-ano pang interes at pinagkakaabalahan. Kung ang komersiyal ay maituturing na paningit at pang-aliw sa pagitan ng mga programa sa radyo o telebisyon, ang komersiyal na ito ay binihisan ng sariwang pakahulugan para tanggaping “impormasyon” na mahihinuhang nakabalatkayong pagbilog sa ulo ng publiko sa masining na paraan.

Sa pamamagitan ng infomercial, ang isang lawas ng kaisipan ay naisasalin nang buo sa isipan ng madla nang animo’y walang panganib. Tinatawag na meme (“mim”) ni Richard Dawkins, ang isang diwain ay kahawig ng gene na kayang magparami nang kusa at magpalaganap mulang isang kultura tungong ibang kultura; o kaya’y maitutulad umano sa virus na pumapasok sa selula at doon nagpaparami hanggang mamatay ang selula; o virus na sumisira ng programang pangkompiyuter.  Sa Filipino, ang pinakamalapit na katumbas ng meme ay “salindiwa” na pinagdugtong na mga katagang “salin” at “diwa” at siyang unang ginamit ni J. Vibar Nero bilang pamagat sa isang babasahin sa hanay ng network ng mga di-gobyernong organisasyon.

Halos walang nababago sa pagsasalindiwa. Ang diwaing ipinapasa mulang isang tao tungong ibang tao ay umaayon sa hubog ng pinagsasalinang isipan. Ang salindiwa ay lumalaganap nang mababaw na pangangampanya, at hindi nakapagdudulot ng kapangyarihan sa madla upang mag-isip nang matalas.  Sa panig ng infomercial, ang pagiging payak nito, gaya sa wika, musika, at imahen, ang nagiging kapangyarihan nito, upang tumalab sa isip ng malawak na lipunan ang ipinahahayag ng politiko. At sa oras na pumasok sa isip ng sinumang tao ang infomercial, dito magsisimula ang parang lorong pag-uulit ng awit o slogan, gaya ng matutunghayan sa panggagaya ng mga paslit, habang natatabunan ang plataporma de gobyerno ng mga partido politikal.

Kung hihiramin ang “salindiwa,” ang infomercial ay maaaring makapagpalaganap ng kaalaman sa isang ahensiya, gaya sa pabahay, edukasyon, kalusugan, at pamahalaang lokal, ngunit ang kaalamang ito ay posibleng nakaayon din para mapanatili sa kapangyarihan ang opisyales ng pamahalaan. Ang infomercial ay maaaring maghayag na may natatago palang programa at proyekto ang pamahalaan (na lingid sa madla), na kinakailangan lamang mabatid para tangkilikin ng taumbayan. Ipinakikilala rin ng infomecial kung sino ang mga politiko na nasa likod ng ahensiya, at siyang makapagpapakalat ng kaalaman hinggil sa pagkakakilanlan sa kanila.

Mapanganib ang salindiwa dahil ang infomercial ay nagpupukol ng mga diwain ngunit walang matibay na paliwanag para suhayan ang gayong mga pahayag. Halimbawa, nauso noon ang sigaw ni Mar Roxas na “Lalaban tayo!” ngunit kung paano ay malabo dahil ang paglaban sa kahirapan o korupsiyon ay hindi nakukuha sa pagpapatakbo ng traysikad, o pagtatanong sa mga musmos na hindi sapat ang kabatiran sa buhay. Kung lalaban man si Roxas bilang ikalawang pangulo ay lalong malabo dahil karaniwang ang ikalawang pangulo ay gumaganap lamang ng sekundaryong papel kung babalikan ang nakaraang rekord ng mga naging ikalawang pangulo.

Sa isang talumpati ni Sen. Miriam Defensor Santiago, binanggit niya ang mga kasapi ng gabinete at iba pang opisyal na lumulustay ng pondo ng bansa para sa kani-kaniyang infomercial. Heto ang binanggit ng butihing senador, batay sa pagtatasa ng Commission on Audit noong 2008–2009:

1. Chair Augusto Syjuco, Tesda – P28.3 M
2. Mayor Jejomar Binay, Makati – P23.4 M
3. VP Noli de Castro, OVP, Pag-ibig/HDMC, HUDCC – P18.1 M
4. Chair Efraim Genuino, Pagcor – P14.1 M
5. Sec. Francisco Duque, DOH – P13.2 M
6. Chair Bayani Fernando, MMDA – P 7.4 M
7. Sec. Jesli Lapuz, DepEd – P 5.7 M
8. Sec. Hermogenes Ebdane, DPWH – P 3.8 M
9. Sec. Nasser Pangandaman, DAR – P 2.4 M
10. Sec. Ronaldo Puno, DILG – P .9 M

TOTAL P117.7 M

Wala pa sa naturang talaan ang mga senador na gumastos mula sa sariling bulsa o sa tulong ng mga kaibigan para makapagsahimpapapawid ng infomercial. Kung ang isang infomercial ay nagkakahalaga ng kalahating milyon katumbas ng ilang minuto o segundong pagsasahimpapawid, mahihinuhang kumikita na ng malaki ang mga network ng telebisyon at radyo. Napakalaking salapi ang nalalagas sa kabang-yaman ng pamahalaan, ngunit kung ito man ay may epekto sa mabilis na paghahatid ng programa ay dapat pang siyasatin ng publiko.

Kung iisipin, ang kabuuang halaga ng infomercial ay maliit na bahagi lamang kung ang kapalit ay pagwawagi sa halalan. Sa pamamagitan ng salindiwa o meme, ang mito ng katauhan ng politiko ay napapanatili. Nalilinis ang dungis, dugo, at dangal ng kandidato, at maaaring magtagal ang gayong imahen sa buong panahon ng kaniyang panunungkulan hangga’t hindi sumusulpot ang panibagong serye ng akusasyon at pagbubunyag mula sa kalabang panig o politiko. Higit pa rito, nawawalan ng lakas ang taumbayan na mag-isip, at magpasiya nang matalas at marapat. Ang paulit-ulit na pukol ng nilikhang impormasyon ay nagiging makatotohanan kahit kabulaanan, gaya ng halimbawa ng mga talumpati ni Sen. Panfilo M. Lacson.

May bisa ang infomercial lalo sa mga gumon sa panonood ng telebisyon o kaya’y sa sinumang altanghap ang pakikinig sa radyo. Ang infomercial ay walang pakialam sa mga plataporma de gobyerno ng mga pangunahing partido politikal, dahil hindi yaon pakikinggan ng mga mainiping tagapakinig o manonood. Ang infomercial ay nakatuon sa panlabas na anyo ng tao, gaya ng ginagawa ni Kal. Ronaldo Puno, na binanggit ang sinaunang kawikaan: “Kung ano ang Puno ay siyang bunga.” Kung ang puno ay nababahiran ng paratang ng malawakang pandaraya sa eleksiyon, gaya ng dagdag-bawas at siyang tinutuligsa ni Sen. Santiago, ang sinumang lililiman ng Punong ito ay makatitiyak ng pagwawagi. Subalit maaaring salindiwa na naman ito, na dapat seryosohing imbestigahan, at pagbulayan, ng buong sambayanan upang maiwasan ang dayaan.

Lunggati

Lunggati

Malalakad ng langgam ang landas tungo sa buwan na lingid sa diyos na iyong pinaniniwalaan. Ang langgam na ito ay isasakay ako, at sa paglalakbay ay lalampasan ang lahat ng iyong hilahil at pagdaramdam, upang makatagpo ka sa iyong paraiso. Hindi mauunawaan ng dibinong plano ang sigasig ng langgam, na habang lumalakad ay kusang dumarami ang mga paa at dumarami ang mga katawan, kahit walang sinisilbihang reyna. Sapagkat ang alam ng aking langgam ay higit ka sa pinakamatamis na asukal, na paulit-ulit aabutin, at ako ay papasok at lalabas sa yungib mo itakwil man ng sinaunang Maykapal.

apollo-earth

Ang Pangako

Ang Pangako

Kung mangangako sa mariposa ang lupain,
ibibigay nito ang lahat ng bulaklak
na ang bawat pangalan ay taglay ang gunita
ng ugat at pakpak o katas at sugat.
Mapapahalakhak ka, at marahil ay iiling,
sapagkat maaaring iyan din ang ginagawa mo,
at maghahanap ng mga pako
para sa bagong mga pangako na ang katuparan
ay pagkabigo ng mariposa
na makatagpo ang isang bulaklak na ang mga talulot

ay humahalimuyak habang nalalagas sa paglipad.

At kung mangangako sa lupain ang mariposa,
wala itong maihahatid kundi simoy at gaan,
at ipalalasap ang hiwaga ng paglalakbay
sa gitna ng panganib o pagtuklas ng natatanging
pook. Matatagpuan ng paruparo ang tadhana
ng mga talulot, at kahit gaano kalayo ang lupalop
ay tatawirin para maunawaan ang panahon
at ang kapalaran ng pagbabagong-anyo.
Mapapakagat-labi ka, at magtatakang nakapatda,
sapagkat maaaring iyan din ang itinatatwa mo,
at magsisimula ka ng mga pakikipagsapalaran

na nagkataong tinutupad ngayon ng putik at ulan.

Ang Espiya ng Pamahalaan

Banayad na pandarahas na maituturing ang pinakabagong pakana ng pamahalaan na tiktikan ang Pambansang Alagad ng Sining Bienvenido Lumbera. Kahapon, nahuli ng mga security guard ng Mapayapa Village ang isang ahente ng Hukbong Dagat ng Filipinas na kumukuha ng retrato ng bahay ni Lumbera, samantalang nakatakas ang dalawang kasapakat nito.

Ang dalawang ID ni Korporal Hannibal Mondido Guerrero mula sa Hukbong Dagat ng Filipinas (Philippine Marines)

Ang dalawang ID ni Korporal Hannibal Mondido Guerrero mula sa Hukbong Dagat ng Filipinas (Philippine Marines). Si Guerrero ang espiya ng pamahalaan laban kay Pambansang Alagad ng Sining Bienvenido Lumbera.

Nagngangalang Korporal Hannibal Mondido Guerrero, ang ahente ay pinalaya makaraang masiyasat ng mga tauhan ng seguridad ng subdibisyon.

Sa unang malas ay simpleng ehersisyo lamang ito, kung paniniwalaan ang palusot  ni Tenyente Koronel Edgard Arevalo, tagapagsalita ng Hukbong Dagat, na sumasailalim umano sa pagsasanay ang nasabat na ahente. Kung ang batayang kurso ng Hukbong Dagat ay hanapin ang mga aktibistang alagad ng sining, ang kursong iyon ay dapat isailalim sa masusing pagbabago sapagkat kahit ang mga karaniwang kritiko ng pamahalaan ay ipinapalagay sa ngayon na mahigpit na kalaban ng pambansang seguridad.

Mahirap paniwalaan ang butihing Tenyente Koronel Arevalo, dahil ang karaniwang tinitiktikan ay nakatitikim ng pagdukot, pagpapahirap, pagkulong, kung hindi man tandisang asesinasyon, hindi lamang noong panahon ng Batas Militar bagkus magpahangga ngayon. Matagal na itong iniaangal ng mga aktibistang dumanas ng gayong pandarahas, at siyang  nagiging bangungot sa mga dating sundalong militar na nasa poder ng pamahalaan. Kahit hindi aktibista ay nakararanas ng pandarahas, at maihahalimbawa ang ginawang paniniktik bago ang pagpaslang sa mga testigo ng kasong Dacer-Corbito na kinasasangkutan ng mga kilalang personalidad.

Kung paniniwalaan si Direk Carlo J. Caparas, si Lumbera umano ay alagad ng sining mula sa akademya at walang pangalan. Ngunit kung walang pangalan si Lumbera, ano’t abala ngayon ang pamahalaan para alamin ang mga gawain nito? Para makilala ang dati nang iginagalang ng mga tagasubaybay ng sining? Para sa kaalaman ng lahat, si Lumbera ay hindi lamang aktibo sa pagsusulat, pagtuturo, at paggampan sa tungkulin bilang pambansang alagad ng sining. Kalahok din siya sa mga makabuluhang organisasyong gaya ng Wika Inc. (Wika ng Kultura at Agham Inc), ACT (Alliance of Concerned Teachers) Partylist, at iba pang samahang binubuo ng matitinik na manunulat sa Filipinas.

Nakatatakot ang ginagawang paniniktik kay Lumbera, dahil ang isa pang Pambansang Alagad ng Sining, sa ngalan ni Virgilio S. Almario, ay malapit lamang ang tinitirahan mula sa bahay ni Lumbera. Maaaring tinitiktikan din si Almario, dahil sa pagtuligsa nito sa administrasyon ni Pang. Gloria Macapagal Arroyo mulang patakarang pansining hanggang patakarang pangwika; ngunit para sa akin ay naglulustay lamang ng salapi ang pamahalaan sa gayong pagkilos.

Kapuwa masugid na tagapagtaguyod ng sining at panitikan sina Lumbera at Almario, at sino man sa kanila ang unang paslangin ng mga armadong grupo ay makatitiyak na isa na namang bayani ang lilitaw sa paningin ng taumbayan.

Bagaman dinaraan sa biro ni Kalihim Tagapagpaganap Eduardo Ermita ang paniniktik kay Lumbera, hindi dapat magwakas sa ganito lamang ang lahat. Nakataya ang seguridad ng pamilya ni Lumbera, at ang anumang sinadyang kapahamakang sapitin niya mula sa awtoridad ay kapahamakang tatamasahin din ng buong sambayanang Filipino. Hindi sapat ang paghingi ng paumanhin ng pamahalaan kay Lumbera. Dapat imbestigahan ang kaso, at patawan ng parusa kahit ang mga opisyal na nag-utos kay Korporal Guerrero dahil sa katangahan.

Maraming silbi ang paniniktik. Ang datos na makakalap ng espiya ay maaaring gamitin ng awtoridad laban sa tao na tinitiktikan. Sa kaso ni Lumbera, ang mga datos ay maaaring may kaugnayan sa kaniyang radikal na pakikilahok sa mga organisasyong may kaugnayan sa sining, panitikan, at edukasyon, at anumang taghiyawat na makukuha sa datos ay maaaring gamitin laban kay Lumbera sa legal man o extra-legal na pamamaraan.

Ikalawa, ang paninitiktik ay maaaring ginagawa upang maunahan ng awtoridad ang anumang plano ni Lumbera o kaya’y ng mga samahang kinaaaniban niya. Ang pagkuha ng retrato ng bahay ni Lumbera ay isang panig lamang, at hindi pa kasama rito ang pag-iipon ng materyales na makakalap mula akademya at aklatan, pribado at publikong ahensiya, panayam sa ibang tao, at iba pa. Ang paniniktik ay posible ring may kaugnayan sa eleksiyon, at lumalampas sa usapin ng kontrobersiya sa paghirang ni Pang. Arroyo ng mga bagong Pambansang Alagad ng Sining.

Ikatlo, ang pag-eespiya ay maaaring babala kay Lumbera na ihinto na nito ang ginagawang pagtuligsa sa mga maling patakaran ng pamahalaan. At ang kasunod nito, maaaring inihahanda na ang mga hakbang kung paano patatahimikin nang lubos ang isang alagad ng sining, at bigyang-daan ang gaya nina Carlo J. Caparas at Cecile Guidote Alvarez.

Ikaapat, ang paniniktik ay hindi simpleng pagsasanay militar lamang. Ang paniniktik ay hindi isinasaalang-alang ang importansiya ni Lumbera bilang Pambansang Alagad ng Sining, at itinuturing lamang siya na ordinaryong kritiko ng pamahalaan na maaaring patahimikin o sindakin kung kinakailangan. Kung si Lumbera ay ituturing na panganib sa pambansang seguridad, mahihinuhang sadyang sagad na ang kababawan ng utak at sensibilidad ng pamahalaan para maghari nang matagal.

Ang Talumpati ni Sen. Panfilo M. Lacson

Isa sa mga pribilehiyo ng pagiging senador ay ang pagkakaroon ng pagkakataong makapagtalumpati na maaaring may kaugnayan sa pagpapasa ng batas, pagmumungkahing hakbang sa mga panukala o imbestigasyon, at sa mga sukdulang sandali, ay tuligsain ang sinumang tao o institusyong ipinapalagay na baluktot ang pagkilos alinsunod sa itinatadhana ng batas at moralidad.

Binasa ko nang maigi ang talumpati ni Sen. Panfilo M. Lacson laban kay dating Pang. Joseph Ejercito Estrada, at napangiwi ako sa inasal ng butihing senador. Pinamagatang “Dalawang Mukha ng Sining” (Setyembre 14, 2009), ang talumpati ay gumamit ng pahiwatig ng “sining” sa negatibo nitong pagpapakahulugan, at humahangga sa pag-uyam kay Estrada bilang pinakamasamang pangulo ng bansa. Mailalatag sa sumusunod ang ilang katangian ng naturang talumpati:

Una, magandang halimbawa ang talumpati ni Lacson kung paano pumukol ng putik sa kalaban, kahit walang matibay na ebidensiya, samantalang pailalim na pinupuri ang sarili sa kabutihang ginawa bilang alagad ng batas.

Ikalawa, mabuting halimbawa ang talumpati ni Lacson kung paano gumamit ng lihis na lohika sa pagpapalusot, gaya ng pagkasangkapan sa pagsira ng puri at pangalan ng pangulo, upang mapalitaw ang sarili na malinis at katanggap-tanggap sa harap ng taumbayan.

Ikatlo, natatanging halimbawa ang talumpati ni Lacson kung paano maging bulagsak sa pagsulat, at kabilang na rito ang pagbanggit nang pahapyaw ng kung ano-anong isyu na parang ang kaniyang salita lamang ang dapat paniwalaan at siyang dapat pakinggan ng taumbayan.

Ikaapat, mahaba ang introduksiyon ng talumpati, at ang pagsipi sa sinulat ni Elbert Green Hubbard ay mahihinuhang pangangatwiran at palusot ni Lacson sa pagsunod bilang kawal at opisyal ng pulisya sa kaniyang pangulo. Ginagamit ng mga sundalo ang naturang berso, at ipinasasaulo sa kanila ng awtoridad, karaniwan sa mga pagsasanay-militar. Ngunit kung ang gayong karupok na berso lamang ang gagamiting palusot ni Lacson, mahihinuhang de-kahong mag-isip ang senador, dahil handa siyang manahimik para isalba ang posisyon at walang kapasidad na yanigin ang establisimyento.

Ikalima, maitatangi naman ang pagwawakas ng talumpati, dahil naglista lamang ng mga tanong ang butihing senador, ngunit ang mga tanong na ito ay hindi humihingi ng mga sagot bagkus nagpapahiwatig ng “kasalanan” umano ng pangulo niyang si Estrada. Kung ang mga tanong ay sisipating paraan ng paglalagom, masaklap na paglalagom iyon na hindi dapat ulitin ng mga estudyante ng kasalukuyang panahon.

Payak lamang naman ang nilalaman ni Lacson. Kabilang dito ang pagbanggit sa huweteng, kidnaping, ismagling, panghihimasok kay Alfonso Yuchengco, pamomolitika sa paghirang ng mga heneral, at tandisang pakikialam sa “mga antas ng buong burukrasya ng pamahalaan, kabilang na ang PNP at PAOCTF” sa pamamagitan ng direktang pag-uutos at instruksiyon.

Kung paniniwalaan si Lacson, ang ginagawa umano ni Estrada ay paimbabaw lamang, lalo sa usapin ng huweteng. Nilabanan umano ni Lacson ang huweteng na naging sanhi para magalit umano sa kaniya ang mga lokal na opisyal, ngunit tinanggalan naman siya ng awtoridad ni Estrada na patawan ng parusa ang sinumang pulis na sangkot sa huweteng. Sinuhulan umano si Lacson noong hepe siya ng pulisya ngunit tumangging tumanggap ng suhol at sa halip ay napunta umano ang suhol kay Estrada. Ang problema, ang tagapagpatunay ng pahayag ni Lacson ay si Chavit Singson, na bantog na sugarol at dating umaming promotor ng huweteng sa kaniyang lalawigan. Ang nakapagtataka ay kung bakit hindi nagbitiw si Lacson sa tungkulin. Kung alam niya pala na ganito ang pamamahala ng pangulo, si Lacson ay maituturing na kakutsaba sa maiitim na pakana.

Nilutas umano nang mabilis ni Lacson ang kidnap for ransom na naging zero noong hepe siya ng PACC (Presidential Anti-Crime Commission), at kung aarukin ang kaniyang pahiwatig ay utang ni Estrada kay Lacson ang kaniyang pangkapangulo. Ito ay dahil napigil daw ang malawakang pandaraya sa eleksiyon noong 1998. Sa gayong tindig, parang ang kasikatan ni Estrada ay nakasalalay kay Lacson, at walang identidad si Estrada (i.e., na walang inatupag kundi maghintay sa pagkapangulo) para hulihin ang guniguni ng taumbayan. Mapanlahat ito, at hindi naisaalang-alang ang buong karera ni Estrada bilang opisyal ng pamahalaan. Hinggil naman sa pandaraya sa eleksiyon, hindi ipinaliwanag ni Lacson ang paraang ginawa nila upang pigilan ang pandaraya, gaya sa “dagdag-bawas,” at maituturing lamang iyon na pagpuri sa sarili sa ginawang paglilibot sa buong Filipinas upang kausapin ang mga pinuno ng pulisya at sandatahang lakas.

Nasabat daw ng tropa ni Lacson sa adwana ang mga ipinuslit na bigas at binalatang manok, ngunit iniutos umano ni Estrada na palusutin ang mga ito. Sa puntong ito, wala namang inilabas na patunay (i.e., papeles, testigo, rekording) si Lacson na direktang nag-utos si Estrada sa mga tauhan ng adwana. Ang paglalarawan ni Lacson ay parang mafioso si Estrada na bilang ninong ay dapat sundin ng lahat ng kaniyang tauhan. (Sa pinakabagong pahayag ni Lacson, sinabi daw ni Glenn Dumlao na inutusan siya ni Estrada na palusutin ang mga puslit na bigas. Gayunman, maituturing muli itong tsismis hangga’t hindi naisasapapel bilang patunay sa pahayag ni Lacson).

Dinahas umano ni Estrada si Yuchengco sa pamamagitan ni Lacson, dahil masasangkot daw sa droga ang anak ni Yuchengco kung hindi pipirma ng waiver na may kaugnayan sa pagbibili ng sapi sa PTIC (Philippine Telecommunications Investment Corporation). Mabigat itong paratang, at napakatanga naman ni Yuchengco na isasakripisyo niya ang negosyo o yaman sa ngalan ng pagmamahal sa anak. Ang dapat imbestigahan ay kung paano nasangkot si Lacson sa kaso ng anak ni Yuchengco, at kung may naganap mang “pamimilit” si Lacson sa pamilya Yuchengco. Kung may pamimilit man sa pamilya Yuchengco ay dapat mapatunayan, at hindi sapat ang sabi-sabi lamang na nasagap ni Lacson sa midya o kung saan. May problema pala si Yuchengco ay bakit hindi siya pumiyok gayong limpak-limpak ang kaniyang salapi?

Ngunit ang pinakamabigat na paratang ni Lacson kay Estrada ay tandisang panghihimasok umano nito sa lahat ng antas ng burukrasya, kabilang na ang PNP at PAOCTF. Ngayon lamang ako nakarinig ng ganito, at parang napakasipag talaga ni Estrada bilang pangulo. Kung susuriin nang maigi, mahirap patunayan ang ganitong “panghihimasok” ng pangulo sa lahat ng antas ng burukrasya dahil lalampasan niya ang pagiging diktador ni Pang. Ferdinand E. Marcos. Sa himig ni Lacson, si Estrada ang ultimong diktador, ang diktador ng mga diktador, ang de-kalibreng diktador, at ang lahat ng kaniyang tauhang opisyal ay pawang mga tuta lamang na tagasunod sa dikta at layaw ng pangulo.

Nakikini-kinita ko ang pag-angal ng ibang opisyal hinggil dito. Bakit? Dahil ipinahihiwatig niyon na pulos tanga at marupok ang mga opisyal noong kapanahunan ng administrasyon ni Estrada at tanging ang pangulo lamang ang makapagsasabi kung ano ang marapat manaig. Sa kabilang dako, mahihinuhang palusot ni Lacson ang mapanlahat na pahayag upang pangatwiranan ang kasong pagpaslang kina Salvador “Bubby” Dacer at Emmanuel Corbito, dahil ang sangkot ay pangulo mismo dahil sa “direktang panghihimasok at pag-uutos” sa mga tauhan ng PNP at PAOCTF. Napakatanga ni Estrada kung totoong ibig nitong manghimasok sa lahat ng antas ng burukrasya. Subalit hindi. Ang paratang ay nagmula kay Lacson na siyang dating may direktang kapangyarihan sa gaya nina Michael Ray Aquino, Glenn Dumlao,  at Cesar Mancao II. Ang lohika ni Lacson ay palihis na pagsapol, tumutumbok sa bayag, upang mailihis ang sisi at paratang sa kaniya sa pagkakapaslang kina Dacer at Corbito.

Kung pribilehiyo ng senador ang magtalumpati, karapatan naman ng taumbayan na makasagap ng mahusay na talumpati mula sa mga mambabatas nitong inihalal. Sa kaso ni Lacson, ang kaniyang talumpati ay salát sa sining sa sukdulang pakahulugan; at kung hindi susuhayan ng mga ebidensiya ay mananatiling paraan ng pamomolitika upang dungisan lalo ang kaniyang dating pangulong pinagsilbihan. Subalit sa mga mapanuri, ang talumpati ni Lacson ay halimbawang dapat iwasan ng sinumang ibig sumulat at magpahayag—sa masining na pamamaraan—ng lastag na katotohanan.

Tanawin at Balag ni Mario Azzopardi

salin ng “Kannizzata” ni Mario Azzopardi, batay sa saling Ingles ni Grazio Falzon
salin sa Filipino ni Roberto T. Añonuevo

Balag

Sa tuktok ng sumilang na batuhan,
isang patse ng dugo ang tanda
ng pagpanaw ng tao na kinain ng dagat.

Sa pagitan ng mga balag na sinilip ko’y
may isang babaeng lastag gaya ng tubig,
at ang kaniyang kaluluwa’y
itinakwil sa paraiso.

Pinili ng aking mahal
ang panglaw ng pag-iisa.

Maipagkakamali ng ibang tao ang kama
ng munting dugo doon sa laot.

Sa sala-salang balag
ng hubad na babae’y gumapang paakyat
ang baging ng ubas na taglay
ang nanginginig na mga hantik. . . .

Tanawin 2

salin ng “Paesagg 2” ni Mario Azzopardi, batay sa saling Ingles ni Grazio Falzon.
salin sa Filipino ni Roberto T. Añonuevo

lumatag ang gabi sa buong bukirin
at sumabit ang mga pakpak
ng mga ibon sa alambreng bitag
habang tumatagos sa dilim ang tili

mula sa punong peras na mabalahibo’y
tatlong nakayapak na babae
ang lumakad, patahak sa magdamag

inasam ng mga ibon na maging mga babae
inasam ng mga babae na magkabagwis

sa lilim ng punong kaktus
pitong batang mongol
ang humipo sa mga balahibo sa pagitan ng mga hita
at sumigaw sa kani-kanilang ina na hugasan sila

tanging ang mga ibon ang tila ibig na tumutol

Gawad Nobel

Salin at halaw sa tula ni Boris Pasternak
Salin  at halaw sa Filipino ni Roberto T. Añonuevo, batay sa saling Ingles nina Jon Stallworthy at Peter France.

Gawad Nobel

Gaya ng halimaw sa panulat, naibukod ako
Sa aking mga kaibigan, kalayaan, araw,
Ngunit lumulusob ang mga mangangaso.
Wala akong ibang pook na matatakasan.

Maitim na tuod at pasigan ng sanaw,
Bunged ng tumumbang punongkahoy.
Hindi makasusulong, hindi makababalik.
Nasa palad ko ang magiging tadhana.

Ako ba’y isa nang butangero o salarin?
Sa ano’ng krimen ako dapat managot
Para parusahan? Pinaluha ko ang mundo
Sa kariktan ng aking tinubuang bayan.

Nakatapak man sa hukay ang isang paa ko’y
Naniniwala ako na kahit lukob ng gahum
Ng dilim ang kalupitan ay sasapit ang araw
Na madudurog iyon ng diwa ng liwanag.

Lumalapit sa akin ang mga maninila
Na may maling hayop na ibig hulihin.
Wala akong táong kuyom ng kanang kamay,
Walang tao na matapat at makatotohanan.

At habang bigti ng lubid ang aking leeg,
Ibig kong kahit man lamang sa isang saglit
Ay pahirin nang ganap ang aking mga luha
Ng sinumang nasa aking kanang kamay.