Paghahambing at Pagtatambis sa Tula ni Benilda S. Santos

Pagwawangki [simile] ang karaniwang ginagamit sa tula upang paghambingin ang mga katangian ng dalawang bagay at ilantad ang mga pagkakahawig nito. Ginagamitan ang pagwawangki ng mga katagang, “tulad ng,” “gaya ng,” at “parang” para itampok ang tahasang tumbasan. Maihahalimbawa ang “Si Pedro ay gaya ng robot,” na si Pedro ay tuwirang inihahambing sa robot sa pamamagitan ng “tulad ng” at mahihinuha rito na si Pedro ay maaaring gumagagad sa robotikong kilos na mababatid sa kaniyang pagsasayaw o pagsasalita o pagganap. Ang paraan ng tumbasan ay maaaring tahas, gaya ng isa-sa-isang tumbasan ng mga salita o diwain; o kaya’y padaplis, gaya ng pagpapaabot ng mga pahiwatig sa pamamagitan ng mga hulagway.

Maselan ang pagwawangki kung gagamitin sa paghahambing [comparison] at pagtatambis [contrast]. Sa paghahambing, ang karaniwang pinipiga ay ang pagkakatulad ng mga katangian ng mga bagay, na taliwas sa pagtatambis na humuhugot sa mga pagkakaiba-iba ng mga katangian ng dalawang bagay. Ang pagwawangki ay maaaring makapagpadali ng hambingan o tambisan ng dalawang bagay o panig, ngunit posible ring makapag-iwan ng mga tanong lalo kung malabo ang paraan ng paghahambing o pagtatambis. Tunghayan ang tulang “Ang mga Pulubi at ang mga Maya” ni Benilda S. Santos na gumamit ng pagwawangki sa paghahambing o pangtatambis ng “pulubi” at “ibon.”

Ang mga Pulubi at ang mga Maya
ni Benilda S. Santos

Sa kanto ng Katipunan at Aurora
madalas natin silang makita.
Nakalahad ang palad
ng matandang lalaking bulag
samantalang akay ng matandang babae
kapwa nanlilimahid ang gayak.
Kaiba sa karaniwang pulubi
hindi sila nagsusumamo.
Hindi gumagamit
ng salamangka ng pagmamakaawa
upang magtamo ng biyayang barya.
Naglalahad lamang ng palad
nagmamatyag, naghihintay.
Tatabi sa bangketa
sa pagbeberde ng ilaw.
Lalapit sa pagpula
upang maglahad, magmatyag
maghintay.

Tulad sila
ng mag-asawang maya
sa kapilya
nang magpasiyang gumawa
ng pugad sa likod ng
loudspeaker sa kisame.
Nililipad-lipad
ang bunton ng damong
handa nang sigaan
ni Mang Nelson Dyanitor.
Sa pagtalikod nito
sinisikwat ng tukang maliliksi
ang ilang hibla
at tinatangay pakabila
ng poste, papataas
sa loudspeaker sa kisame.
Kaiba sa karaniwang maya
hindi sila maingay
hindi taranta.
Lumalapag lamang
sa may bunton ng damo
nagmamatyag, naghihintay
na ang lalaki’y umalis
upang patalilis na kumuha
ng ilan pang hibla
pambilog ng bahay-maya.
Lumalapag, nagmamatyag
naghihintay, kumakampay
nang papataas at magkasabay.

Tayo na saksi ng lahat
tinitimbang-timbang pa sa palad
kung aling daan
ang pipiliin sa paglisan.

Sa tula ni Santos, iwinawangki ang mga pulubi sa mga maya upang ilantad ang pagkakahawig ng kani-kanilang gawi sa pagdating, pag-iwas, at pag-alis sa gitna ng inaasahang panganib. Ngunit higit pa rito, ang mga tinukoy na pulubi sa tula ay kakaiba umano sa karaniwang pulubi (dahil hindi gumagamit ng konsepto ng “awa” para makalimos). Gayundin ang mga tinukoy na ibon sa tula na kakaiba kung itatambis sa karaniwang maya (dahil namumugad ang mga ito sa likod ng loudspeaker ng kisame ng simbahan). Ang taktika ng pagwawangki ni Santos ay mababatid sa paghahanay ng mga saknong, na ang una ay para sa mga pulubi, samantalang ang ikalawa ay para sa mga maya.

Kung may pagkakahawig man ang dalawang panig, ang kapuwa pulubi at maya ay marunong “magmatyag at maghintay.”  Hihintayin ng mga pulubi ang pulang ilaw ng trapiko bago lumapit sa mga sasakyan at mamalimos; sa kabilang dako’y hihintayin ng mga maya ang pagtalikod ng diyanitor bago manguha ng mga hibla ng dayami. Ngunit ang pulubi ay nanghihingi ng pera (na pasibong paraan ng pagtatamo ng ginhawa), samantalang ang maya ay nangunguha ng dayami (na aktibong paraan ng pagtatamo ng pugad o seguridad).

Ang pamamalimos ng mga pulubi ay itinatakda ng ekomikong kalagayan nila sa lipunan, alinsunod sa pananaw ng tao, at ang pulang ilaw ng trapiko ay kumbensiyong itinatakda ng lipunan upang matiyak ang seguridad at maayos na daloy ng mga sasakyan sa kalye. Ang pamamalimos—na bagaman tumutugon sa pangangailangang biyolohiko ng tao [i.e., pisikal na gutom at hirap]—ay hindi makapagliligtas sa tao, bagkus naglalapit pa sa mga pulubi para mapahamak. Masisipat din ang pamamalimos na higit na nakakiling sa ekonomiko kaysa biyolohikong usapin, maliban na lamang kung ipagpapalagay na namamalimos ang mga pulubi dahil iyon lamang ang abot ng kanilang isip at kakayahan. Samantala, tanggalin ang ilaw trapiko at maaasahan ang pagsisikip ng mga kalye dahil sa pag-aagawan ng mga sasakyan na sakupin ang kaunting espasyo. Higit pa rito, maaasahan ang napipintong aksidente ng mga pulubi kung walang ilaw trapiko.

Sa kabilang dako, ang pagbubuo ng pugad ng mga maya ay itinatakda ng kanilang pangangailangang biyolohiko, imbes na kalagayang ekonomiko. Ang gawi nito ay batay sa kalikasan [instinct], kaya ang pag-iwas nito sa diyanitor ay isang paraan ng pagpapanatili ng kaligtasan at seguridad sa buhay. Kahit pa sabihing namugad ito sa loob ng simbahan at sa likod ng ispiker sa kisame, ang gawi nito ay pag-uulit lamang sa dating ginagawa ng mga ibon at paniking pumapaloob sa simbahan at sumisiksik sa mga adobeng pader upang mamugad. Sa tula ni Santos, nagkataon lamang marahil na iba na ang anyo ng simbahan na mahihinuhang moderno, ngunit nananatiling pareho pa rin ang asal ng mga ibon. Ang diyanitor ay masisipat na inuupahan ng simbahan para sa partikular na tungkuling linisin at pangalagaan ang loob at labas ng simbahan, alinsunod sa pananaw ng tao. Ngunit para sa pananaw ng mga ibon, ang diyanitor ay maaaring isang panganib na makasisira ng pugad at makapagtataboy palayo sa mga maya.

Ang paghahambing at pagtatambis sa mga katangian ng pulubi at maya ay masisilipan ng puwang kung isasaalang-alang ang pangmaramihang persona na nagsasalita sa tula. Sa ikatlo at pangwakas na saknong, ang tinutukoy na “tayo” ay maaaring ang mga tao na magkakaantas ang pangkabuhayan at pangkulturang pinagmulan. May isa at karaniwang pagtingin sila hinggil sa “pulubi” at “maya.”

Kung uuriin nang maigi, ang paghahambing at pagtatambis ay maaaring tingnan sa tatlong paraan: una, lohikong antas; ikalawa, emosyonal na antas; at ikatlo, transendental na antas. Sa lohikong antas, ang “pagmamatyag at paghihintay” ng mga pulubi at maya ay nagkakahawig lamang sa pinakapayak na tumbasang pisikal. Ngunit higit pa rito, ang “pagmamatyag at paghihintay” ng mga maya ay iba sa “pagmamatyag at paghihintay” ng mga pulubi, dahil posibleng ang isa sa mga pulubi ay bulag at wala silang kakayahang magmatyag gaya ng espiya ng pulisya o militar. Naiiba rin ang pagiging kalmante ng mga maya kompara sa mga pulubi, dahil naitatakda iyon ng partikular na pagsagap o pagkaunawa hinggil sa maituturing na pisikal na panganib o banta. Ang gawi ng mga ibon ay batay sa pagkakatanto nito sa panganib na maaaring matutuhan ng isang sari ng hayop sa paglipas ng panahon para mapanatili ang sariling kaligtasan.

Sa emosyonal na antas, tinatangka ng tulang paghambingin o pagtambisin ang buhay ng pulubi sa buhay ng ibon, ngunit sa bigong paraan. Nanghihingi ng limos ang mga pulubi, samantalang nagnanakaw ng mga hibla o layak na tinipon ng diyanitor ang mga maya. Maaaring hindi tandisang nagmamakaawa ang mga pulubi para malimusan, ngunit ang mismong anyo nilang dukha at marurusing ang posibleng makaantig sa ibang tao upang magbigay ng limos. Ang “salamangka ng pagmamakaawa” ay mahihinuhang higit sa pisikal na pagkilos, bagkus sa pahiwatig ng anyo ng namamalimos (na maaaring bulag, mahina, at matanda). Sa kabilang dako, ang mga maya ay ipinamalas na kakaiba sa ibang ibon dahil hindi palahuni. Ngunit palabis ang ganitong pagmamasid, kung isasaalang-alang ang kabuuang gawi ng ibon sa maghapon. Paano mababatid ng persona na gayon nga katahimik ang mag-asawang maya sa buong maghapon kompara sa ibang mga ibon? Nasa loob ng simbahan nang matagal ang persona? Mahihinuhang linyado ang pagtanaw ng persona, at muli, mauugat ito sa kanilang pinagmulang ekonomikong estado sa lipunan.

Sa transendental na antas, ang landas na pinili ng mga pulubi ay maaaring naiiba sa pinili ng mga maya. Ngunit kung wawariin nang malalim, wala naman talagang dapat na pagtambisin. Ito ay sa pangyayaring iba ang lunan ng mga pulubi (na higit na maraming panganib ng sasakyan) kompara sa lunan ng mga maya (na kakaunti ang mga panganib, mula man sa ibang predator na hayop o tao). Wala ring dapat paghambingin, dahil ang mga tao ay may kakayahang makapag-isip at dumama nang higit sa kayang gawin ng mga maya, maliban na lamang kung sadyang may pinsala ang isip ng mga pulubi. Sa naturalistang pananaw, ang tadhana ay naitatakda ng likas na katangian [instinct], gaya ng ibong gumagawa ng pugad. Ngunit sa realistang pananaw, ang panlipunang gawi ng mga pulubi [pamamalimos] ang magtatakda ng kanilang kapalaran sa buhay.

Kung babalikan ang pananaw ng pangmaramihang personang nagsasalita sa tula, ang pananaw na ito ay nauulapan ng prehuwisyo ng kanilang ekonomikong estadong pinagmulan. Hindi matapat at lapat ang pagsasaad ng “pagmamatyag at paghihintay,” at ang konsepto ng kaligtasan at ginhawa ay walang kakayahang umigpaw sa de-kahong pananaw. Ang naturang prehuwisyo ang magiging sanhi rin ng pagkatiwalag sa kaligiran ng persona sa tula. Kaya ang pahayag na “kung aling daan/ ang pipiliin sa paglisan” ay burges na pagpapamalay nang mababaw hinggil sa isang tagpo, nang hindi alintana ang realidad ng ugat ng kahirapan ng mga tao.

Isang Tugon

  1. Ang galing nmn paturo nga me!

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

%d bloggers like this: