Baboy sa Panitikan

Nauungkat lamang ang baboy sa baul ng panitikan kapag Taon ng Baboy, alinsunod sa astrolohiyang Tsino, o kaya’y may pandemikong salot na simbagsik ng Swine Flu Virus. Kinasisindakan ang nasabing virus dahil kaya nitong mamuhay sa katawan ng baboy at ibon at tumawid sa katawan ng tao; at yamang naglalakbay ang mga tao ay maaasahan ang mabilis na pagkalat ng sakit. Mexico ang unang tinamaan ng sakit, na kumitil sa mahigit sandaan, ngunit napabalita na rin ang pagkakasakit sa gaya ng Estados Unidos at Canada. Mabuti’t nagpalabas ng pabatid ang pamahalaan para mabantayan ang paglaganap nito sa Filipinas, at maiwasan ang ligalig sa mga mamamayan.

Mahalaga ang baboy sa Filipinas, dahil ang hayop na ito ang malimit gamiting handog ng mga katutubo sa pinaniniwalaang mga anito’t Maykapal. Baboy ang kinakatay para amuin ang mga diwata o lamanlupang nasaktan o nilapastangan umano ng tao. Nang lumaon, baboy ang sagisag ng masaganang pista, at litson na sinubuan ng mansanas ang magsasaad na nakaririwasa ang pamilya. Hindi mawawala ang adobong baboy o barbekyu kapag may binyag o kasal at iba pang handaan. Ngunit baboy din ang sinisisi tuwing may alta presyon o sakit sa puso, pagkaraang kumain ng sinigang, krispi pata o sitsaron. At ang kataka-taka’y ang mga bahaging sinasabing bawal dahil sa taas ng kolesterol, gaya ng balát at bituka, ang pinakamasarap na bahaging kainin ng tao. Makakargahan ng ibang pakahulugan ang baboy sanhi ng banyagang relihiyon, at ang baboy na ito ay ikakabit sa anumang diwaing makalupa at marumi.

Baboy ang tagasimot ng pagkain sa labangan—na parihabang bato o adobeng inukit ang gitna para sa kaning-baboy. Ngunit ito rin ang sumisira ng pananim sa bakuran o palayan kapag pinabayaang gumala-gala. Walang pinipili ang baboy, at ang bituka nito’y tila biniyayaan ng diyos na kumatas at tumunaw ng mga pagkaing tira ng sambayanan, at sa ilang pagkakataon ay naging ehemplo ng tatag na hihigit sa sintetikong kondom para tanggapin ang sari-saring bitamina o kemikal. Kinukulong ang baboy upang bumilis tumaba, dahil ang palaboy-laboy na baboy-damo ay karaniwang payat at maganit ang laman. Kailangan ding malimit paliguan ang baboy dahil mabilis bumaho, at yamang walang glandula para sa paglalabas ng pawis ay malimit maglunoy sa putikan. Baboy ang mabilis palahian, at pag nanganak ay lalabis ang bilang ng suso sa dami ng biik na pinasususo. Tinatawag na “bulugan” ang lalaking baboy, at ito ay handang kumandi ng inahin at magpalaganap ng lahi sa oras ng kalibugan.

Ibalong (1996), salin sa Ingles at Bikol ni Merito B. Espinas

Ibalong (1996), salin sa Ingles at Bikol ni Merito B. Espinas

Sa kinathang mala-epikong Ibalong, alinsunod sa tekstong Espanyol ni Fray Bernandino de Melendreras, isang dambuhalang baboy-damo na tinawag na tandayag ang nakalaban ni Baltog sa pook na tinaguriang Botavara. Napoot si Baltog, na mula sa liping Lipod, dahil ang kaniyang mga pananim na linsa [uri ng halamang gábi] ay dinapurak ng tandayag. Hinabol ni Baltog ang tandayag, sinibat, at winarat ang panga nito sa pamamagitan ng mga kamay lamang. Isang dipa ang laki ng bibig ng tandayag, at ang mga pangil nito’y singkatlo ng haba ng sibat ni Baltog. Nang magbalik si Baltog sa kaniyang pamayanan, isinabit niya ang mga pangil sa dambuhalang punong talisay na katabi ng kaniyang bahay upang makita ng kaniyang mga kababayan. Ganiyan kayabang si Baltog.

Maganda ang rendisyon ng bandang Radioactive Sago Project ni Lourd de Veyra sa awitin nitong “Gusto ko ng Baboy!”, dahil ang baboy ay nakargahan ng iba pang pakahulugan. Maindayog ang himig ng awiting-patula, at ang “baboy” ay maaaring maglaro bilang pangngalan o pang-uri, ngunit kaya ring maging pandiwa kapag nilapian na gaya ng “babuyin,” “binaboy,” “pagbaboy,” “bumaboy,” na sumasaklaw hindi lamang sa kultura, bagkus maging sa politika, panitikan, kaligiran, at ekonomiya. Ang pagkahilig sa baboy, ayon sa awit ng banda, ay doble-talim, at maraming pinasasaringan hangga’t isumpa sa wakas ang salita at esensiya ng baboy.

Ipinamalas naman ni Amado V. Hernandez, na pambansang alagad ng sining, sa kaniyang tulang “Ang Baboy at ang Punong Mangga” (1955) ang siste ng diyalogo ng baboy at mangga. Animo’y hinango sa pabula ni Aesop, ang tula’y pagtatampo ng baboy dahil sa kawalan ng demokrasya umano. Ikinulong ang baboy dahil sa pagsungkal ng mayabong na punong mangga. Inilitanya nito ang silbi ng baboy sa tao: pagkain ang laman, mantika ang taba, panlunas ang apdo, sepilyo ang buhok, sapatos ang balát. Samantala’y inuyam ang mangga na kung mamunga’y maasim at lagi pang dapat pausukan. Sumagot ang mangga sa paraang patalinghaga:

Ang mangga’y pumakling payapa’t lumanay:
“Kasi’y magkaiba tayo ng paraan-
ako’y nagbubunga sa buo kong buhay,
ikaw’y patabain at bago magbigay,
kailangan munang lapai’t mamatay.

Nagbibigay ng aral ang naturang tula sa maparikalang paraan, ngunit nagtuturo rin iyon kung paano dapat manuligsa. Ang pagkilala ng mangga sa angkin nitong katangian ang magsasaad ng pagtataglay ng kapangyarihan at tiwala sa sarili. Hindi papaloob ang mangga sa pangangatwiran ng baboy, bagkus lilikha ng sariling diskurso upang maitanghal ang sarili alinsunod sa positibong katangian nito. Marami pang istorya ng baboy ang dapat tuklasin sa Filipinas, at ang kuwentong baboy ay dapat humigit sa alkansiya, bukod sa tatlong munting baboy na pinagtatangkaang lapain ng mabalasik na lobo.

Isang Tugon

  1. minsan nasulyapan ko na yang Ibalong na yan sa net, maging sa ilang librong nababasa ko pero hindi ko masyado maintindihan kasi nga di naman ako ganun ka seryoso pag nagbabasa ng mahahabang istorya.

    pero nang mabasa ko itong entry mo, mas naliwanagan na ako.🙂

    (about sa swine/flu virus, magpasalamat tayo sa Dios at kahit papaano ay maayos pa rin ang kalagayan natin dito sa bansa natin.)

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

%d bloggers like this: