Advertisements

Kategoriya ng Akda

Kapana-panabik na panahon ang sumasapit sa panitikang Filipinas. Ito ay dahil napakaraming kategoriya ng akda, at ang tula ay hindi lamang basta tula, bagkus may tulang pambata, tulang paloob, tulang palabas, tulang mala-prosa, at prosang nagkukunwang tula. Ang kuwento ay hindi lamang basta kuwento, bagkus may kuwentong pambata, kuwentong aghamistika, kuwentong kabaklaan, kuwentong kanto, kuwentong pambabae, kuwentong pangkabataan, at kung minsan, kuwentong kutsero. Ang dula ay hindi lamang dula bagkus may dulang pantelebisyon, dulang pampelikula, dulang may isahang yugto, at dulang ganap ang haba na para bang ang maiikling dula ay hindi pa ganap na dula kung wawariin.

Kung paniniwalaan ang haka ni Adrian Cristobal, ang katha [fiction] ay katha lamang, at walang kasarian o edad o kulay. Ang katha ay masining ang pagkakasulat o sinulat nang padaskol-daskol, at anuman ang layon ng awtor ay iba nang usapan. Kung susundin ang gayong haka, ang tula ay tula lamang at ang dula ay dula lamang ngunit inilalagay ang kategoriya upang maibenta ang tula o ang dula sa mga tiyak na mambabasa o manonood na may partikular na panlasa, at nang may matalakay sa loob ng paaralan. Ang problema sa maraming kabataang manunulat ngayon ay ibig nilang ipaloob agad sa kategoriya ang kanilang akda, at mapapansin ang pagmamadaling matatakan ng nobelang romansa, kathang-agham, kathang pambakla o pambabae, kuwentong kababalaghan, o sabihin nang kuwentong kabulastugan, kahit sumisigaw ng rebisyon ang kani-kanilang obra.

Ang pagkakahon sa akda sa pamamagitan ng mga taguri ay panandalian lamang, sa aking palagay, at higit na kumikiling upang magpapansin o kaya’y magsulong ng politikang pang-akademya na papabor sa mga akademikong awtor, o kaya’y nagpapaalingawngaw ng sinasabing kabaguhan sa Estados Unidos o Europa. Anuman ang taguri ng isang katha o tula o dula ay masusuri yaon sa iba’t ibang anggulo, matatasa sa bisa ng guniguni o pagkamalikhain, at maipapanukala ang lente ng Filipino yamang nag-uugat ang manunulat bilang Filipino sa Filipinas man o sa iba pang panig ng mundo. Ngunit kahit ang taguring “Filipino” ay isang banyagang termino para sa ibang mangangatha o makata. Maaaring nasusulat sa Ingles ang isang katha o tula o dula, subalit maaari umanong magtaglay ng diwa at sensibilidad ng isang Filipino. Sa ganitong pangangatwiran, ang Filipino ay maituturing na higit na terminong pampolitika kaysa pampanitikan, dahil ang gayong Filipino ay maaaring munting pilas lamang ng dambuhalang kaakuhang Filipino—na sabihin nang kosmopolitano at mula sa diaspora—na mahirap malirip magpahangga ngayon.

Ang pagtataguri sa tula o katha o dula ay sumasang-ayon sa hinihingi ng patimpalak. Ito ay sanhi marahil ng pagkakataong hirap na hirap ang nakararaming kalahok sa mga timpalak pampanitikan na magwagi, at isang paraan upang magwagi ay biyakin sa mga kategoriya ang dating tipak ng tula, katha, at dula. Sa aking palagay, higit na masarap magwagi sa timpalak na nilalahukan ng mga batikan kaysa amateur (na naging taguri sa timpalak sa tula ng Komisyon sa Wikang Filipino noong panahon ni Punong Komisyoner Nita Buenaobra). Subalit may ibang tao na higit na pinaniniwalaan ang premyo, at ang katumbas nitong pabuya o promosyon doon sa akademya.

Isa pang silbi ng pagtataguri ay upang mapagaan ang trabaho ng mga tindera ng aklat, gaya sa National Bookstore, Book Sale, at iba pang katulad na tindahan. Kung walang tatak ang isang libro, ang isang nobela ay maaaring malipat o maligaw sa seksiyon ng teksbuk o akdang relihiyoso, kung hindi man sa seksiyon ng aliwan, komiks, at pagkain. Ngunit kahit ang ganitong pangyayari ay hindi na dapat pinagkakaabalahan ng mga awtor bagkus siyang pinag-uusapan ng mga pabliser at tagapagbenta ng aklat.

Hindi dapat nagpapakahon ang mga manunulat sa mga taguri. Ginagamit lamang ang taguri upang ipakilala ang isang anyo ng akda na taliwas sa konsepto ng pagkakabuo ng mga naunang lumitaw na akda, at may kaugnayan sa paglihis sa itinatakdang kahon ng mga istoryador na pampanitikan. Ngunit kahit ang pagpapakilala ay hindi na trabaho ng manunulat, bagkus trabaho ng kritiko at mananaysay na siyang susuri ng kakaiba o kakatwa sa loob ng isang akda. Nagkakaroon lamang ng dagdag na pasanin ang awtor dahil hindi lamang niya ibig maging kuwentista o nobelista o makata bagkus nais ding sakupin ang poder ng kritiko at guro na naghahanap ng matatapat na tagasunod sa akademya man o sa blogespero.

May ilang manunulat na ayaw magpakahon sa mga taguri. Ito ay dahil nahahanggahan ng taguri ang posibilidad ng iba’t ibang pagbasa sa akda at ang paglawak ng merkado ng akda. Kahit sabihin pang may elemento ng kababalaghan, kasaysayan, kasarian, at kathang-agham ang isang akda, hindi nangangahulugan iyon na sa gayong taguri lamang dapat basahin o itampok ang naturang akda. Kung palaging aasa lamang sa taguri ang manunulat, maipapalagay na iyon ang simula ng kaniyang pagwawakas, dahil ipinaloob agad siya sa kahong mala-kabaong at batay sa hinihingi ng mga mambabasang limitado ang saklaw. Ang panitikan ay dapat lumilikom ng mga mambabasa dahil makapagsisilbi itong tagapagbuklod ng kaisipan at damdamin, imbes na pumaloob sa mga tiyak na lárang na nagiging ispesipiko at linear ang pagdulog, gaya ng pagbasa sa agham at batas na pawang humihingi ng espesyalistang tagasunod.

Nasa panahon tayo ng kalayaan, at magagawa ninuman ang magpangalan sa kaniyang akda. Ang pagpapangalan ay isang hakbang tungo sa kadakilaan, at ang nauuna ang siyang sinasaluduhan o pinapalakpakan. Ngunit hindi maikakaila ng pamagat ang matalas na kasiningan, ang malawak na guniguni, at ang malalim na kadalubhasaan sa wika na pawang matataglay lamang ng tunay na mga manunulat na tarikán.

Advertisements

Isang Tugon

  1. Masustansya!

    Sana ay patuloy kang makatulong para sa isang kontruktibong pagpuna!

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: