Advertisements

Aranya sa Kapaskuhan

Marami pa ring nababaliw sa tula, nawika ko sa sarili, makaraang dumalo sa pagtatapos ng taunang palihan sa pagtula ng Imahen, Retorika, at Anyo (LIRA) na ginanap sa Conspiracy Bar noong 9 Disyembre 2008. Ang LIRA ang samahan ng mga kabataang makata na tinuruan at ginabayan ni Pambansang Alagad ng Sining Virgilio S. Almario, alyas Rio Alma, sa tulong ng kaniyang mga lasenggong makatang tarikan.

Iba na ang LIRA ngayon. Ang natatandaan ko’y piling-pili ang napapabilang sa LIRA, at sa halos 50 nagsimula noon sa bawat palihan ay masuwerte na ang tatlo o dalawa ang makatapos. Marahil ay bumait na itong si Rio o kung hindi’y sadyang matiyaga lamang ang bagong henerasyon ng mga kabataan.

“Hindi lahat ng nakatatapos sa palihan ng LIRA ay nagiging makata,” ani Rio. Ngunit ipinaalala niyang anuman ang piliing propesyon ng mga nagsipagtapos ay makatutulong sa kaniya ang disiplina at talim ng pag-iisip na hinihingi sa palihan. May 23 taon na ang LIRA, at sa loob ng gayong kahabang panahon ay nahubog niyon ang halos isang henerasyon ng mga makatang ngayon ay kinikilala sa loob at labas ng Filipinas.

Kabilang sa mga bagong nagsipagtapos ng LIRA ay sina Ynna Abuan, Shin Abacado, Tina Basco, Keith Bustamante, Teofilo Catanyag, Gigi Constantino, Hazel Joy Crizaldo, Sheila del Mundo, Fer Edilo, Harold John Fiesta, Noel Fortun, Levi Francisco, Joscephine Gomez, George Muyarga, Debbie Nieto, Romeo Peña, Wilet Robles, Glenn Paul Roperos, Rey Santillan, Mark Bagain Schwab, Lee G. Sepe, Ryan Tanauan, at Randel Urbano. Inilunsad ng pangkat ang kanilang folio na pinamagatang Aranya (2008) na nagpapamalas ng iba’t ibang pagdulog sa tula.

Maihahalimbawa ang tulang “Bagyo” ni Ynna Abuan:

Sa tuwing papatak ang ulan, may takot
Na dumadaloy mula sa pinagtagpi-tagping
Kalawanging bubong. Ang mga dingding
Na yari sa iba’t ibang mukha
Ng pulitiko at playwud
Mula sa mga nagibang bahay
Noong nakaraang demolisyon
Ay singrupok ng paniniwalang may pag-asa
Na makakamtan ang ginhawa ng piso.
Dilim: Langit na kasing-itim ng burak
Na umaagos mula sa umaapaw
Na estero; ang sangsang ay pumupuno
Sa pagitan ng gitla at buntong-hininga.
Ang hanging lumalatigo
Sa mumunting tahanan ay nagpapaalala
Ng walang katapusang bagyo.

Ang gayong katahimik na tula ay paparisan ng kakatwa kung hindi man absurdong pagtanaw sa “Patay na Puno sa Gitna ng Siyudad” ni Shin Abacado:

“To see a World in a Grain of Sand.”
—William Blake

Unti-unting nabubulag ang buwan
sa nakaunat na braso ng kapre:

Nagbibigti ang uwak sa talukap
ngunit muling lumilipad kapag

nabubulabog sa kalog ng karwahe.
Minsan nabubuhol sa hangin

sa paggulng ng lukot na diyaryo
(yanig) sa pusod ng naglalakihang gusali.

Namamanhid ang mga paruparo’t
alitaptap habang natitigpas

ang mga pakpak sa dilim.

Gagamitin naman ni Levi Francisco ang konsepto ng ginhawa sa animo’y malungkot na tagpo sa “Tagsibol”:

Ang mga dahong nalagas
Sa puno’y di mababakas.
Isang sulyap sa lumipas,
Dala ng bagong busilak.

Malikot mag-eksperimento itong si Fer Edilo, at kaunting hagod pa’y hinuhulaan kong malayo ang mararating sa paglikha ng mga villanelle, pantoum, ghazal, at iba pang anyo ng tulang ibinabagay sa kaligiran ng Filipinas. Ang eksperimentasyon ni Edilo ay tutumbasan ng likot ng guniguni at pagbubulay nina Noel Fortun, Harry Fiesta, Mark Schwab, at Randel Urbano, samantalang magpapatingkad sa tradisyonal ngunit banayad na hagod nina Rey Santillan, Ryan Tanauan, at Pilo Catanyag.

Maitatangi ang tulang “Transformer” ni Wilet Robles, at ang personang nagsasalita sa tula ay maaaring babae o lalaki o bakla o lesbian, ngunit ang higit na mahalaga’y kung paano kumakawala ang naturang persona sa pagpapakahulugan at konsepto ng kaniyang kausap na maaaring dating kasintahan, asawa, o kalaguyo. Ang transpormasyon ng persona ay waring pinaghalong robotiko at mistikal, at sumasampal sa de-kahong pagtingin sa relasyong seksuwal ng iba’t ibang tao, uri, at lahi.

Para naman kay Keith Bustamante, ang lahat ng binanggit ay panandalian. Gaano man karikit ang disenyo ng laberinto tungong kalangitan ng panulaan ay magwawakas sa kisapmata. Maaaring iyon ay isang panaginip o bangungot, ngunit makabubuting gumising ang lahat sa kabatiran, gaya sa piyesang “Ephemeron”:

Pinagmamasdan k ang mabilis na salubungan
ng mga bitak sa itlog ng kahuli-hulihang dragon

habang dahan-daha’t pira-pirasong nabubura
ang aking bumbunan sa kakahagilap ng dahilan

kung paano nabubuo ang tuka’t mga pakpak
na walang anumang basbas o pundasyon

bukod sa posibilidad na malusaw sa sandaling
kutyain ng mapanghusgang silakbo ng silaw.

Ngunit sa halip na matupok, nilamong buong-
buo ng dragon ang liwanag na tumambad

sa nabulabog niyang idlip at bumuga ng apoy
sa panatag kong mukha hanggang sa maabo

ang aking bumbunan habang inaabangan niya
ang unang bulalas ng bitak sa aking bungo.

Ganito kalikot tumula ang mga bagong sibol ng LIRA. At marahil, dapat silang abangan sa panulaang Filipinas at hingan ng mga bagong akda.

Advertisements

Isang Tugon

  1. mabuti’t maraming sumisibol o bagong dugo ang iniaanak ng LIRA!

    MABUHAY ANG MGA TULAD N’YONG TAGAPAGTAGUYOD NG PANULAANG FILIPINO!

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: