Preso sa katha nina Benjamin P. Pascual at Benigno R. Juan

Maselang paksa ang buhay ng preso, kaya ginagamit itong materyal sa paglikha ng kuwento, tula, dula, pelikula, sayaw, awit, eskultura, pintura, at iba pang anyo ng sining. Maihahalimbawa ang mga akdang pampanitikan nina Benigno Ramos, Iñigo Ed. Regalado, Amado V. Hernandez, at Teo S. Buhain hanggang kina Wilfrido Pa. Virtusio, Benjamin P. Pascual, Benigno R. Juan, at Lualhati Bautista. Mahaba ang listahan, ngunit nagkakatalo sa pagkasangkapan sa tauhan, at sa paggamit ng pananaw ng tauhan upang maibunyag ang ugat ng krimen, ang konsepto ng katarungan, at ang salimuot ng banghay o lunan.

Magandang balikan ang kuwento ni Pascual na “Di Mo Masilip ang Langit” (1981) at itambis sa “Piitan” (1975?) ni Juan. Ang tauhang nagsasalaysay sa naturang mga kuwento ay isang preso, at sa pamamagitan ng monologo ay masinop na ilalarawan sa kani-kaniyang kausap ang pangyayari kung bakit siya nabilanggo. Magkaiba ang pananaw ng dalawang tagapagsalaysay na tauhan, ngunit ang pinakaubod ng kuwento ay ang pag-urirat sa esensiya ng kalayaan sa loob at labas ng piitan.

LANGIT, kuha ni Beth Añonuevo

LANGIT, kuha ni Beth Añonuevo

Sa “Di Mo Masilip ang Langit,” ang preso—na kausap ang kaniyang kakosa—ay isang dating piyon na kabilang sa gumawa ng malaking ospital at pagkaraan ay susunugin iyon dahil nang manganak ang kaniyang misis at dalhin sa naturang ospital ay pinabayaan naman ng mga nars ang sanggol na mahulog sa sahig at mamatay. Ang panununog ng piyon ay udyok ng paghihimagsik sa di-patas na pagdalo sa mga dukhang nangangailangan. Higit pa rito, mamahalin ng piyon ang kaniyang trabaho ngunit kapag tapos na ang proyekto’y tila layak na isasantabi ng maykaya’t maykapangyarihan ang mga manggagawang nagpawis.

Taliwas naman ito sa preso sa kathang “Piitan” ni Juan, na kausap ang isang baguhang peryodista na ituturing niyang sariling anak. Punong kahero ng malaking kumpanya ang pangunahing tauhang nabilanggo dahil sa paglustay ng salapi ng kaniyang opisina. Ikinuwento ng tauhan kung gaano kaluho ang kaniyang asawa at apat na anak, bukod sa pagkakalulong niya sa bisyo at layaw ng katawan. Sa labis na pagmamahal ng tauhan sa kaniyang pamilya ay gagawin niya ang lahat, kahit pa mangurakot sa pondo ng kompanya. Higit kung gayon ang pagpapahalaga ng tauhan sa usaping pampamilya kaysa usaping panghanapbuhay.

Sa kuwento ni Pascual, ang tinig ng tauhan ay mahihinuhang mula sa lumpen, at mahahalata ito sa tabas ng kaniyang pananalitang kolokyal. Tinig ng propesyonal naman ang tauhan ni Juan, at mahahalata ito sa maingat na pukol ng mga salitang nahahaluan ng Ingles. Kung nasa gitnang uring panlipunan ang tauhan ni Juan, nasa mababang uri ang kay Pascual. Iskuwater ang piyon, samantalang may sariling bahay ang kay Juan.

May hibo ng pagtataksil sa kuwento ni Juan, at ipapamalas ito ng pagtataksil ng asawang babae na nakiapid kay Dell na kasamahan sa opisina ng pangunahing tauhan. Ngunit matapat naman ang asawa ng preso sa kuwento ni Pascual, at kahit nakulong ang dating piyon ay paulit-ulit itong dadalawin ng babae upang ipadama ang pagmamahal. Samantala, makakalimutan ng pamilya ang preso sa kuwento ni Juan, at ang dating mapagmahal na ama ay sisipating parang ilahás na hayop ng sariling asawa at mga anak.

Ang korupsiyon at prehuwisyo sa kuwento ni Pascual ay mula sa mga nakaririwasa, at ito ang sasalungatin ng panguhing tauhan. Samantala, ang korupsiyon at prehuwisyo sa kuwento ni Juan ay magmumula mismo sa pangunahing tauhang nasilaw sa salapi at sumandig sa baluktot na pananaw ng mapagpalayaw na pagmamahal.

Kapansin-pansin din na ang pagdulog ng isang reporter sa preso sa katha ni Juan ay tila propesyonal at malamig ang trato, kung ihahambing sa pagdulog ng kapuwa bilanggo sa kuwento ni Juan na tila kadugo kung hindi man matalik na kaibigan.

Pinakamahalaga ang wakas ng dalawang kuwento. Sa “Piitan,” ayaw nang lumabas sa bilangguan ang tauhan dahil wala na siyang pamilya at mukhang ihaharap sa lipunan. Madilim naman ang “Di Mo Masilip ang Langit,” dahil wala nang pag-asa ang preso at naniniwalang pinabayaan na siya ng Maykapal. Ngunit nais lumaya ang preso sa kuwento ni Pascual mula sa pisikal na bilangguan para itindig muli ang buhay kasama ang kaniyang misis. Taliwas ito sa kuwento ni Juan na ang bilangguan ay nasa puso mismo ng persona, at kahit lumaya pa ang naturang bilanggo ay mananatili siyang nakakulong sa madilim na nakaraan.

Parehong mahusay sumulat sina Benjamin P. Pascual at Benigno R. Juan, ngunit nagkakaiba lamang ang kani-kaniyang pagdulog sa katha, at sa paggamit ng tauhan o lunan. Dapat pag-aralang muli ng mga estudyante at guro ang mga kuwento at nobela ng dalawang mangangatha, nang tuluyang lumaya ang panitikang Filipino mula sa piitan ng prehuwisyo at pandurusta.

Isang Tugon

  1. nakiraan lang po hehehehe! balik ako bukas… mamadali ako eh.

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

%d bloggers like this: