Romanza ni Marivic

Liberal ang pananaw ng nakararami hinggil sa tula, at ang pakahulugan ng isang bagay ay hindi mananatiling estatiko sa habang panahon. Ang “tula” ngayon ay hindi na katulad ng dating kaugnay ng bayan, at siyang ginagamit sa pagpapahayag upang pagbuklurin ang mga mamamayan. Ang tula ngayon ay naghunos na pansariling instrumento na magagamit sa paggigiit ng indibidwalidad, at sa pagtatanghal ng kagila-gilalas na eksentrisidad sa ngalan ng Kalayaan ng Sining.

Kaya may karapatan si Angelo V. Suarez na ideklarang “Poetry is useless!” (Walang silbi ang tula!) nang magtanghal siya ng tula sa Le Printemps des Poetes sa Alliance française de Manille noong 2 Abril 2008. Ang totoo’y hindi orihinal ang deklarasyon ni Suarez. Nauna na sa kaniya si Jose Garcia Villa o si Alejandro G. Abadilla, na itinuturing na ang tula ay dapat titigan bilang sining lamang at hindi kagamitang pampolitika o pangkultura. Ang tula ay dapat kinaluluguran, at kung may silbi man ito sa panig ng nagbabasa ay sekundaryo na lamang.

Makalulusot na sana si Suarez hanggang magtanong si Virginia R. Moreno. “Maaari mo bang ipaliwanag,” sambit ni Moreno sa banayad na Ingles, “kung ano ang ibig mong sabihin na ‘Walang silbi ang tula’?” Sayang at kulang ang sandaling iyon upang maipaliwanag nang ganap ni Suarez kung ano ang kaniyang poetika. Mababatid din kung ano ang inilihis ng kaniyang pananaw sa pananaw ni Villa, o kaya’y sa kaakuhan ni Abadilla.

Maiisip na ang tula ay hindi nabuo sa kisapmata lamang. Kaugnay ng tula ang mga salita, at ang salitang iyon ay nilikha ng pangkat ng mamamayan na pagkaraan ay magiging bayan. Magkakaroon ng sariling konteksto ang mga salita sa paglipas ng panahon, at hindi magtatagal ay mabubuo ang pakahulugan, paghihiwatigan, at pagdadalumatan para sa mga tao na nauunawaan at gagamit niyon sa kani-kanilang ugnayan at komunikasyon.

Gaano man kapayak ang tanong ni Moreno at umuurirat pa rin iyon sa matagal nang bumabagabag sa mga Filipino: Ano nga ba ang tula?

Kung babalikan ang mga lumahok sa bigkasan ng tula sa Alliance française, ang tula ay walang tiyak na anyo, pakahulugan, nilalaman, silbi, at padron. Ang tula ay maaaring saliwang pagkakaunawa sa “estranghero” gaya sa tula ni Pauline Juliene. Ang tula ay maaaring humangga sa sentimental, de-kahon, at kakornihan, gaya ng kina Anabel Bosch, Yanna Verbo Acosta, at Asha Macam. Ang tula ay maaaring magpalarga ng repetisyon ng diwa at salita, gaya ng kay Antonio C. Sison. Ang tula ay maaaring prosa at walang latoy na paglalahad, gaya ng kay Miguel Ongpin. Ang tula ay maaaring may abanggardistang lamyos ni Trix Syjuco, na ang damit ay ginugupit at naliligo sa champagne. Ang tula ay maaaring pagsisirko, gaya ng ginawa ni Alma Anonas-Carpio, o kaya’y pagsusulat nang nakatiwarik, gaya ng kina Cesare A.X. Syjuco at Vim Nadera.

Ngunit ang tula ay maaaring simbanayad ng pagtawid sa ilog, gaya ng ginawa ni Sid Gomez Hildawa. Ang tula ay maaaring maselang pagtitig sa babaeng sugatan, abandonado, at anonimo, gaya ng kay Marne L. Kilates. Ang tula ay maaaring erotikong pawis o bayarang katawan, gaya ng kina Ramon C. Sunico at Alfred A. Yuson. At higit sa lahat, ang tula ay maaaring kawangis ng batang tinuturuan ng kataga at nagsisimula-nagwawakas sa salita, gaya ng halimbawa ni Gemino H. Abad.

Nakalaan ang gabi para kina Marivic Rufino at Virgilio S. Almario na Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan. Ang makukulay, masisinop na pintura ni Rufino ay kahanga-hangang tinumbasan ng dalít, tanaga, at diona ni Almario sa aklat na Romanza (2008). Nilapatan naman ng de-kalibreng salin sa Ingles ni Marne L. Kilates ang nasabing mga tula, at kasaysayan na ang sumunod. Walang kupas si Marivic sa sukdulang pakahulugan ng matimyas na estetika, at ang nilikha niyang sining ay lumalagom sa lahat ng posibilidad ng tula.

Advertisements

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: