Propaganda ng mga Insurekto ng Himagsikan

Isang tula, na pinamagatang “Propaganda ng mga insurekto ng himagsikan sa Kastila” ang nalathala sa Pagsasarili noong 1947. Ang Pagsasarili, na kombinasyon ng kalendaryo at almanake, ay hinalaw at sinulat ni G. Mamerto Tianco. May 84 pahina ang nasabing lathalain, at ang maganda’y may lahok doong dagli, dula-dulaan, sanaysay, balita, kawikaan, bugtong, kalendaryo, almanake, aliwan, pagkain, at iba pa.

Matagal ko nang iniingatan ang tulang nabanggit, at nais ko ngayong ibahagi sa mga kabataang patuloy na inuusig ng awtoridad dahil sa kanilang ipinaglalaban para sa bayan. Ang tula’y nasa sinaunang baybay ng Tagalog, at lalapatan ko ng bagong pagbaybay upang madaling maunawaan. 

Ang tulang “Propaganda ng mga insurekto ng himagsikan sa kastila” ay sinulat ng makatang nagtago sa sagisag panulat na “Soliman.” Ang “Soliman” ay hango sa salitang Arabe, na katumbas ng “Solomon” sa Ingles.  Taliwas sa pamagat, ang tula’y hindi karaniwang propaganda lamang, dahil ikinukubli ng tula sa pamamagitan ng pahiwatig ang mga ginawang pang-uusig ng mga Kastila sa mga manghihimagsik na Tagalog. Ang mga manghihimagsik ay tatawagin noong “insurekto,” “rebelde,” “magnanakaw,” “taksil,” at “tulisan,” ngunit ang gayong pananaw ay mula sa banyaga. Para sa mga Tagalog noon, ang mga manghihimagsik ay “bayani” at patutunayan ito ng kanilang wagas na pagsasakripisyo ng buhay upang lumaya ang sambayanan.

Dapat ding tandaan na ang Tagalog o ang Katagalugan noon ay hindi ginagamit sa panrehiyong aspekto, gaya ngayon. Ayon kina Andres Bonifacio at Emilio Jacinto, ang Katagalugan ay sumasaklaw sa buong bansa, at ganito ang isasaad kahit sa Vocabulario de la lengua tagala (1860)  nina Juan de Noceda at Pedro Sanlucar.

Propaganda ng mga insurekto ng himagsikan sa kastila

Kailangan pa kaya na aming tawaguin
at taghoy taghuyan ang iniyong damdamin?
kila ba kaya ang mga pagbaril
sa mga kalahing kung sabihi,i, taksil?
O tulisan kaya kundi magnanakao
tayong sinisiil sa sariling bayan
ang ibig magtangol ng ating katuiran
ang Ley ng bala,’i siyang pinaiiral?
Sundalong tagalog sa ganitong sakit
gawa ng kastila,i, bakit natiti[i]s?
huala kaya kayong ama o kapatid
na isa sa madlang ngayo,i, inuusig?
Kung huala man nito,i., dinasasalahan
sa nanga sa bundok kahit isang pinsan
ang tagalog kaya,i, iniyong natitingnan
hulihi,t, pataing parang hayop lamang?
Nasaan ang awa,t, nasaan ang habag
nasaan ang iniyong tunay na paglingap
kaming inu-usig sa lahat ng oras
hindi kaya tantong kababayang lahat?

 Na maisasalin sa bagong ortograpiya sa ganitong paraan:

Kailangan pa kaya na aming tawagin
at taghoy-taghuyan ang inyong damdamin?
Nakilala ba kaya ang mga pagbaril
sa mga kalahing kung sabihi’y taksil?
O tulisan kaya kundi magnanakaw
tayong sinisiil sa sariling bayan
ang ibig magtanggol ng ating katwiran
ang Ley ng bala’y siyang pinaiiral?
Sundalong Tagalog sa ganitong sakit
gawa ng Kastila’y bakit natitiis?
Wala kaya kayong ama o kapatid
na isa sa madlang ngayo’y inuusig?
Kung wala man nito’y di na sasalahan
sa nangasa-bundok kahit isang pinsan
ang Tagalog kaya’y inyong natitingnan
hulihi’t patayin parang hayop lamang?
Nasaan ang awa’t nasaan ang habag
nasaan ang inyong tunay na paglingap
kaming inuusig sa lahat ng oras
hindi kaya tantong kababayang lahat?

May tiyak na kausap ang persona sa tula. At mahihiwatigang ang kinakausap niya’y ang madla na kung hindi nananahimik, ay isinasantabi ang ginagawang kabagsikaan ng mga banyagang Kastila.  Hinihimok din ng persona na mag-alsa ang kaniyang kausap, at huwag hayaang apihin ng mga banyaga ang mga kababayang Tagalog.

Payak lamang ang tula ngunit nakakikilabot pa rin hangga ngayon. At kung babalikan ang mga paratang na paglabag sa mga karapatang-pantao sa administrasyong ito, parang nauulit, o inuulit lamang, ang agos ng kasaysayan.

Advertisements

2 Tugon

  1. wow! at talagang makata!

  2. hahha tnx for infoss………….

Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Baguhin )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Baguhin )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Baguhin )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Baguhin )

Connecting to %s

%d bloggers like this: